Şirket Sözleşmeleri: Esas Sözleşme ve Ortaklar Sözleşmesi

Şirketler Hukuku · Av. Emre Taş

Şirket Sözleşmeleri Esas Sözleşme ve Ortaklar Sözleşmesi

Esas sözleşme, limited şirket sözleşmesi ve ortaklar sözleşmesinin farklarını öğrenin. Yönetim, finansman, pay devri ve ayrılma hükümlerini şirketinizin ihtiyaçlarıyla birlikte değerlendirin.

Ön Görüşme Formu

Av. Emre Taş · Eskişehir · Güncelleme: 11 Ekim 2026

Şirket sözleşmesi nedir?

Şirket sözleşmeleri, şirketin kuruluşunu, ortaklık yapısını ve ortakların ilişkilerini düzenleyen farklı belgeleri kapsar. Anonim şirketin esas sözleşmesi, limited şirketin şirket sözleşmesi ve ortaklar arasında ayrıca yapılan ortaklar sözleşmesi aynı belge değildir. Bunlara şirketin müşterileri, tedarikçileri veya çalışanlarıyla yaptığı ticari sözleşmeler de eklenebilir; ancak her belgenin tarafları, şekli ve hukuki etkisi farklıdır.

İyi hazırlanmış bir metin yalnızca kuruluş işlemini tamamlamayı sağlamaz. Şirketi kimin yöneteceğini, hangi kararların nasıl alınacağını, payın hangi koşullarda devredilebileceğini ve ortaklardan biri ayrılmak istediğinde ne olacağını açıklığa kavuşturur. Özellikle aile şirketlerinde ve iki ortaklı girişimlerde, başlangıçta konuşulup yazıya geçirilmeyen konular ileride anlaşmazlığın merkezine yerleşebilir.

Esas sözleşme, şirket sözleşmesi ve ortaklar sözleşmesi arasındaki fark

BelgeTemel işlevHukuki etki bakımından dikkat
Anonim şirket esas sözleşmesiŞirketin kuruluş ve organizasyon yapısını, sermayesini ve kanunun izin verdiği özel düzenlemeleri belirler.Kanuni şekil, zorunlu içerik, tescil ve emredici hükümlere uygunluk gerekir.
Limited şirket sözleşmesiŞirketin temel yapısını, payları, müdürleri ve ortaklık hükümlerini düzenler.Bazı özel yükümlülük ve haklar ancak şirket sözleşmesinde yer alırsa şirketler hukuku bakımından öngörülen etkiyi doğurur.
Ortaklar sözleşmesiİmzalayan kişiler arasındaki yatırım, oy, yönetim, bilgi, devir ve ayrılma ilişkisini düzenler.Kural olarak taraflar arasında borç doğurur; kanunu veya şirketin tescilli sözleşmesini kendiliğinden değiştirmez.
Şirketin ticari sözleşmeleriMüşteri, tedarikçi, bayi, hizmet sağlayıcı veya diğer iş ilişkilerini düzenler.Şirket adına imzalayanın temsil yetkisi, sorumluluk, ödeme ve fesih hükümleri ayrıca incelenir.

Bir ortağın “aramızda protokol var” demesi, protokoldeki her kuralın şirkete veya sonradan pay alan kişiye otomatik olarak uygulanacağı anlamına gelmez. Hedeflenen korumanın hangi belgede düzenleneceği ve diğer belgelere nasıl yansıtılacağı birlikte planlanmalıdır.

Anonim şirket esas sözleşmesinde neler bulunur?

TTK m.339 kapsamındaki zorunlu kayıtlar, şirketin unvanı ve merkezi, işletme konusu, sermayesi ve pay yapısı, yönetim ve temsil düzeni, genel kurul çağrısı ve ilgili diğer kuruluş hükümlerini içerir. Pay grupları ve imtiyazlar öngörülüyorsa bunların hukuken mümkün ve yeterince açık biçimde düzenlenmesi gerekir. Kuruluşta yönetim kurulu üyeleri ve kanunun aradığı diğer bilgiler de yer alır.

Esas sözleşme yazılı yapılır; kurucuların imzalarının kanunda öngörülen şekilde onaylanması veya ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzalanması gerekir. Kuruluş iznine tabi şirketlerde ayrıca izin prosedürü uygulanır. Şirket kuruluş işlemleri rehberi, tescil ve kuruluş planlamasını ayrı olarak ele alır.

TTK m.340 uyarınca esas sözleşme, anonim şirketlere ilişkin kanun hükümlerinden ancak kanunun açıkça izin verdiği ölçüde sapabilir. Dolayısıyla tarafların kabul ettiği her hüküm tescile veya uygulamaya uygun olmayabilir. Bir pay sahibinin vazgeçilmez bilgi alma hakkının tümüyle kaldırılması ya da organların devredilemez yetkilerinin başka kişilere bırakılması bu çerçevede incelenir.

Limited şirket sözleşmesi nasıl hazırlanır?

TTK m.575 uyarınca limited şirket sözleşmesi yazılı şekilde yapılır ve kurucuların imzaları ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personel huzurunda atılır. Kuruluş sözleşmesinin şekli ile sonradan yapılacak pay devrinin noter imza onayı kuralı birbirine karıştırılmamalıdır. MERSİS üzerinden metin hazırlanması da içeriğin şirkete uygunluğunu kendiliğinden sağlamaz.

TTK m.576’da unvan ve merkez, esaslı noktaları belirtilen işletme konusu, esas sermaye, pay sayıları ve değerleri, varsa imtiyazlar, müdürlerin bilgileri ve ilan biçimi gibi zorunlu kayıtlar düzenlenir. Bunların yanında m.577 kapsamındaki özel hükümler değerlendirilir. Pay devrini sınırlayan hükümler, önalım veya alım hakları, ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri, rekabet yasağına ilişkin düzenlemeler ve çıkma/çıkarma koşulları şirketin ihtiyacına göre ele alınabilir.

Limited şirkette de emredici hükümler ilkesi geçerlidir. Ortakların arzu ettiği bir yaptırımın kanunen izin verilen sınırları, hangi kararla ekleneceği ve mevcut ortaklara yeni yükümlülük getirip getirmediği incelenir. Ayrıca en az bir ortağın şirketi yönetim ve temsil yetkisine sahip olması gerektiği dikkate alınmalıdır; yönetimin bütünüyle dışarıdan kişilere bırakılması her durumda mümkün kabul edilemez.

Ortaklar sözleşmesi neden yapılır?

Ortaklar sözleşmesi, kuruluş belgesinde yer almayan veya tarafların ayrıca ayrıntılandırmak istediği işleyiş kurallarını düzenler. Yatırımın ne zaman yapılacağı, ortakların şirkette çalışıp çalışmayacağı, yönetime aday gösterme, belirli kararlar öncesinde görüşme, bilgi paylaşımı ve ayrılma halinde bedelin hesaplanması gibi konular bu metinde ele alınabilir.

Bu sözleşme hazırlanırken TBK m.26 ve 27’deki sözleşme özgürlüğü ile hukuka, ahlaka ve emredici kurallara aykırılık sınırları gözetilir. Bir oy sözleşmesi veya yatırım taahhüdü, şirket organlarının kanuni yetkilerini ortadan kaldırmaz. Ortaklar sözleşmesine aykırı kullanılan bir oy nedeniyle alınan genel kurul kararı da yalnızca bu nedenle her durumda geçersiz hale gelmez; kararın şirketler hukuku bakımından geçerliliği ile sözleşmeye aykırılığın sonuçları ayrı incelenir.

Sözleşmeyi imzalamayan şirketin veya yeni ortağın bağlılığı ayrıca değerlendirilmelidir. Yeni pay sahibinin sözleşmeye katılması, uygulanabilir hükümlerle düzenlenebilir. “Gizlidir” yazılması ise mahkemeye veya yetkili makama sunulmasını kanunen engelleyen mutlak bir koruma oluşturmaz.

Şirket ve ortaklar sözleşmelerinde bulunması gereken kritik konular

Yönetim, temsil ve karar düzeni

Kimin hangi alanda görev üstleneceği, temsil biçimi ve onay gerektiren önemli işlemler belirlenmelidir. İç ilişkideki harcama sınırı ile üçüncü kişilere karşı temsil yetkisinin sınırlandırılması aynı etkiyi doğurmaz. Bir yöneticinin ortaklar arasındaki onay prosedürünü ihlal etmesi halinde dış işlem, iç sorumluluk ve tescilin etkisi ayrı ayrı değerlendirilir.

Finansman, kâr dağıtımı ve ortakların emeği

Sermaye taahhüdü, şirkete verilen borç ve şirket için yapılan çalışma birbirinden ayrılır. İlave finansmana ihtiyaç olduğunda ortakların yükümlülüklerinin kapsamı ve kanuni şekli belirlenir. Kârın dağıtılacağına ilişkin düzenleme, dağıtılabilir kâr ve yedek akçe kurallarını bertaraf edemez. Şirkette çalışan ortağın ücret, hizmet veya yöneticilik ilişkisi de ayrıca yazıya geçirilebilir.

Bilgi alma ve şeffaflık

Düzenli mali rapor paylaşımı, bütçe takibi ve toplantı aralıkları belirlenebilir. Bu düzenlemeler kanuni bilgi alma ve inceleme haklarını daraltmak için kullanılmamalıdır. Ticari sırların korunması, veriye erişim yetkileri ve kişisel veriler bakımından ölçülü hükümler hazırlanır.

Pay devri, önalım ve birlikte satış

Bir ortağın üçüncü kişiye satış yapmak istemesi halinde teklifin diğer ortaklara nasıl bildirileceği, süresi ve fiyat koşulları açıklanır. Uygulamada birlikte satma veya birlikte satışa katılma hükümleri de kullanılabilir. Bu mekanizmaların pay türüne, şirket sözleşmesine ve zorunlu devir şekline uygunluğu kontrol edilmelidir. Limited pay devri borcu doğuran hükümlerde noter imza onayı gerekliliği gözden kaçırılmamalıdır. Ayrıntılı işlem adımları için pay ve hisse devirleri rehberi incelenebilir.

Kilitlenme ve ayrılma

Yüzde elli-yüzde elli ortaklıkta önemli bir karar alınamıyorsa kademeli görüşme, bağımsız değerleme ve hukuken uygulanabilir ayrılma yöntemleri düşünülebilir. Tek bir ortağa sınırsız veto verilmesi, ticari faaliyeti işlemez hale getirebilir. Diğer yandan “çoğunluk istediğinde azınlık hiçbir bedel almadan çıkarılır” gibi hükümler kanuni korumaları ortadan kaldırmaz.

Gizlilik ve rekabet

Korunacak bilgi, süre, faaliyet alanı ve ihlal halinde talep edilecek yaptırım somutlaştırılmalıdır. Sınırsız süreyle her sektörde çalışmayı yasaklayan bir madde, tarafların imzasına rağmen geçerlilik sorunu taşıyabilir. Ortağın aynı zamanda işçi veya yönetici olması farklı kanuni kuralların uygulanmasına neden olur.

Şirket sözleşmesi ve ortaklar sözleşmesinin hukuki incelemesi
Şirket Sözleşmeleri rehberi için hazırlanmış temsili görsel.

Hazır şirket sözleşmesi kullanmanın riskleri

MERSİS taslağı veya internette bulunan örnek, standart kuruluş alanlarını doldurmayı kolaylaştırabilir. Ancak ortakların finansman anlaşmasını, aile ilişkilerini, yatırımcının beklentilerini veya şirketin özel faaliyet izinlerini bilmez. Başka bir şirketin sözleşmesini kopyalamak, o şirkete özgü imtiyaz ve yükümlülükleri farkında olmadan taşımak anlamına gelebilir.

Sık görülen eksiklikDoğurabileceği sorunİncelenecek düzenleme
Pay devri hükümlerinin belgeler arasında çelişmesiSatışın engellenmesi, onay veya tazminat uyuşmazlığıŞirket sözleşmesi, ortaklar sözleşmesi ve devir belgesinin uyumu
Ayrılma bedelinin yalnızca nominal sermayeye bağlanmasıGerçek değer ve hak kaybı tartışmasıDeğerleme tarihi, yöntemi, uzman seçimi ve ödeme planı
Her kararda oybirliği aranmasıOlağan işlemlerin dahi kilitlenmesiÖnemli kararların sınırlandırılması ve uyuşmazlık çözümü
Ek finansmanın belirsiz bırakılmasıSermaye borcu, ortak alacağı ve ek ödeme uyuşmazlığıFinansmanın hukuki türü ve kanuni şekli
Yeni ortağın sözleşmeye katılımının düzenlenmemesiEski ortaklar arasındaki kuralların yeni kişiye uygulanamamasıKatılım belgesi ve devir koşulları

İşin niteliğine göre sözleşme hazırlanması hizmeti, tedarik veya hizmet sözleşmelerini de kapsayabilir. Buradaki şirket içi yönetim ve ortaklık düzenlemeleri ise ayrı bir inceleme gerektirir.

Şirket sözleşmesi nasıl değiştirilir?

Önce değiştirilecek hüküm ve hedeflenen sonuç belirlenir. Daha sonra yetkili organ, toplantı çağrısı, gündem, kanuni ve sözleşmesel nisaplar, gerekiyorsa izin veya özel onaylar incelenir. Karar alındıktan sonra tescil ve ilan aşaması tamamlanır. Sadece ortaklar arasında imzalanan bir protokol, tescilli esas sözleşme maddesini kendiliğinden değiştirmez.

Anonim şirkette TTK m.421 çerçevesinde değişikliğin türüne göre farklı nisaplar söz konusudur. Limited şirkette m.589 ile m.621 ve ilgili özel hükümler birlikte değerlendirilir. Yeni yükümlülük getirilmesi, imtiyazların etkilenmesi veya devir sınırlaması konulması gibi işlemlerde sıradan karar çoğunluğu yeterli olmayabilir. Genel kurul işlemleri rehberi, çağrıdan tutanağa uzanan süreci açıklar.

Ortaklar sözleşmesinin değiştirilmesi ise o sözleşmenin tarafları ve değişiklik hükümleriyle birlikte değerlendirilir. Şirket sözleşmesi değişse bile özel sözleşmedeki taahhütler kendiliğinden uyarlanmış sayılmaz. Belgeler arasında yeni bir çelişki oluşmaması için her iki metin de incelenmelidir.

Sözleşmeye aykırılık ve ortaklık uyuşmazlıkları

İhlal halinde hangi talebin ileri sürüleceği, ihlal edilen hükmün türüne bağlıdır. İfa, tazminat, cezai şart, sözleşmenin sona erdirilmesi veya pay devrine ilişkin talepler gündeme gelebilir. Şirket organı kararının iptali ile ortaklar sözleşmesine aykırılık nedeniyle tazminat istenmesi aynı dava değildir. Süre, görevli mahkeme ve dava şartları ayrı ayrı incelenir.

Bir miktar paraya ilişkin ticari alacak ve tazminat gibi TTK m.5/A kapsamındaki davalarda dava şartı arabuluculuk uygulanabilir. Sözleşmeye yazılan mahkeme veya tahkim maddesinin de her uyuşmazlık ve her taraf için geçerli olduğu varsayılmamalıdır. Özellikle tarafların tacir sıfatı, uyuşmazlığın tahkime elverişliliği ve kanuni kesin yetki kuralları değerlendirilir.

Önleyici düzenlemelere rağmen şirket işleyişi bozulmuşsa ortaklar arası uyuşmazlıklar, ortaklıktan çıkma veya şartları varsa şirketin feshi ve tasfiyesi seçenekleri somut belgelerle ele alınır.

Eskişehir’de şirket sözleşmesi hazırlama ve inceleme

Hukuki incelemeye şirketin türü, mevcut ortaklık yapısı, iş modeli ve ortakların hedefleri belirlenerek başlanır. Mevcut şirketlerde sicil kayıtları, yürürlükteki sözleşme ve tadiller, pay defteri, önceki protokoller ve yatırım belgeleri birlikte değerlendirilir. Yeni şirketlerde ise tescilden önce yönetim, finansman ve ayrılma kurallarının konuşulması ilerideki belirsizlikleri azaltabilir.

Avukat desteği; ihtiyaçların belirlenmesi, uygun belge türünün seçilmesi, taslağın hazırlanması, karşı tarafın önerilerinin incelenmesi, müzakere ve değişiklik işlemlerinin hukuki takibini kapsayabilir. Mali yükümlülükler ve vergisel sonuçlar için mali müşavirle koordinasyon kurulması gerekebilir. Eskişehir şirket avukatı hizmet kapsamı çerçevesinde ön görüşme talebinizde mevcut metnin olup olmadığını ve imza ya da toplantı tarihini belirtmeniz faydalıdır.

Şirket sözleşmeleri hakkında sık sorulan sorular

Ortaklar sözleşmesi yapmak zorunlu mu?

Her şirket için ayrıca ortaklar sözleşmesi yapma zorunluluğu yoktur. Ancak yatırım, yönetim, pay devri ve ayrılma konularını taraflar arasında ayrıntılandırmak için kullanılabilir. Kuruluş sözleşmesinin yerine geçmez.

Şirket sözleşmesi ile ana sözleşme aynı şey mi?

Uygulamada “ana sözleşme” ifadesi farklı şirketler için kullanılabilir. Kanuni adlandırmada anonim şirket için esas sözleşme, limited şirket için şirket sözleşmesi öne çıkar. Belgenin adı kadar şirket türü ve içeriği önemlidir.

Ortaklar sözleşmesinin noter onayı gerekir mi?

Her ortaklar sözleşmesi için tek bir şekil cevabı verilemez. İçerdiği işlem önemlidir. Örneğin limited şirket pay devri borcu doğuran hükümler TTK m.595’in şekil şartları bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

Ortaklar sözleşmesi ticaret siciline tescil edilir mi?

Ortaklar arasında borç doğuran özel sözleşme, şirketin tescilli sözleşmesiyle aynı belge değildir. Hedeflenen şirketler hukuku etkisi için bazı düzenlemelerin şirket sözleşmesine usulünce alınması gerekebilir.

Yüzde elli ortaklıkta sorun yaşamamak için ne yazılmalı?

Görevler, finansman, önemli kararlar, bilgi paylaşımı, kilitlenme ve ayrılma bedeli açıkça düzenlenmelidir. Tek bir standart madde bütün riskleri çözmez; hükümler kanuni ortaklık haklarıyla uyumlu olmalıdır.

Ortaklıktan çıkış bedeli önceden belirlenebilir mi?

Değerleme yöntemi ve ödeme esasları kararlaştırılabilir. Ancak ilgili şirket türünün emredici hükümleri, haklı sebeple çıkma ve ayrılma akçesi kuralları ile somut koşullar dikkate alınmalıdır.

Bir ortağın rekabet etmesi sözleşmeyle yasaklanabilir mi?

Şirket türü, ortağın yönetici veya çalışan olup olmadığı ve mevcut kanuni yükümlülükler incelenir. Faaliyet, süre ve kapsamı ölçüsüz bir yasak, imzalanmış olsa da geçerlilik sorunu taşıyabilir.

Şirket sözleşmesi hazırlama ücreti neye göre belirlenir?

Şirket türü, ortak ve yatırımcı sayısı, mevcut metinler, müzakere kapsamı ve yapılacak işlemler ücreti etkiler. İşin kapsamı görülmeden her şirkete uygun sabit bir ücret veya tamamlanma süresi söylenemez.

Mevzuat ve kaynaklar

İlgili şirketler hukuku rehberleri

Genel hizmet kapsamı için Şirketler Hukuku sayfasını inceleyebilirsiniz.

Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Olayın niteliği, sorumluluk, olay ve başvuru tarihleri ile belgeler değerlendirilmeden kişiye özel hukuki sonuç çıkarılamaz.

Yukarı Çık