
Tazminat Hukuku · Av. Emre Taş
Maddi ve Manevi Tazminat
Ekonomik kayıp ve kişilik hakkı ihlalinde tazminat koşullarını; hesaplama, deliller, süreler ve dava yoluyla birlikte değerlendirin.
Ön Görüşme FormuMaddi ve manevi tazminat, bir olayın ekonomik kayıpları ile kişinin bedensel bütünlüğü veya kişilik hakları üzerindeki etkileri için başvurulabilen iki ayrı giderim yoludur. Maddi tazminat belgelenen veya hukuken hesaplanabilen malvarlığı kaybını karşılamayı amaçlar. Manevi tazminat ise kişilik hakkına yönelik ihlalin doğurduğu manevi zararla ilgilidir. Aynı olay nedeniyle iki talep birlikte ileri sürülebilir; ancak her birinin koşulları, delilleri ve istenen tutarı ayrı değerlendirilir.
“Tazminat davası açabilir miyim?” sorusunun yanıtı yalnız olayın üzücü olmasına bağlı değildir. Zararın niteliği, sorumlu kişi, olayla zarar arasındaki bağlantı, uygulanacak kanun ve başvuru süreleri belirlenmelidir. Bu rehber genel tazminat haklarını açıklar; boşanma, iş kazası, trafik kazası ve tüketici işlemlerindeki özel kurallar ayrıca dikkate alınır.
Maddi tazminat ile manevi tazminat arasındaki fark nedir?
| Karşılaştırma | Maddi tazminat | Manevi tazminat |
|---|---|---|
| Korunan değer | Malvarlığı, kazanç ve ekonomik gelecek | Bedensel bütünlük, şeref, itibar ve diğer kişilik değerleri |
| Örnek zarar | Tedavi gideri, çalışılamayan dönemin geliri, eşya hasarı | Yaralanma, yakın kaybı veya kişilik hakkı ihlalinin manevi etkisi |
| Tutarın belirlenmesi | Belgeler, teknik inceleme ve gerektiğinde bilirkişi hesabı | Olayın özellikleri ve hakkaniyet kapsamında hâkimin değerlendirmesi |
| Birlikte istenebilir mi? | Her iki zarar türünün koşulları varsa aynı olay için birlikte talep edilebilir. | |
Maddi tazminat için mutlaka malın tamamen yok olması gerekmez. Değer azalması, gerekli onarım gideri veya olay nedeniyle elde edilemeyen kazanç da gündeme gelebilir. Buna karşılık her ekonomik kayıp manevi tazminat hakkı doğurmaz. Örneğin bir borcun geç ödenmesinin yarattığı olağan sıkıntı ile kişinin sağlığına veya onuruna yönelik ihlal aynı hukuki değerlendirmeye tabi değildir.
Tazminat davası açmanın şartları nelerdir?
Haksız fiile dayanan genel sorumlulukta hukuka aykırı davranış, zarar, kusur ve davranışla zarar arasında uygun nedensellik bağı aranır. TBK m.49 temel düzenlemedir. Kanunun kusur aramadan sorumluluk yüklediği özel durumlarda ise ilgili düzenlemenin koşulları incelenir. Bir zararın meydana gelmiş olması, olayla bağlantısı bulunan herkesin sorumlu tutulacağı anlamına gelmez.
Sözleşmenin hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesi de tazminat sebebi olabilir. Bu durumda sözleşmenin içeriği, ifa yükümlülüğü ve borca aykırılık hükümleri önem taşır. Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil niteliğinde olabilir; sorumluluk sebeplerinin yarışması ayrıca değerlendirilir. Daha ayrıntılı açıklama için haksız fiilden doğan zararlar ve sözleşmeye aykırılık rehberleri incelenebilir.
Maddi tazminat hangi zararları kapsar?
- Mala ilişkin zararlar: Hasarlı eşyanın gerekli onarımı, değer kaybı ve koşulları oluşan diğer ekonomik kayıplar.
- Bedensel zararlar: Tedavi gideri, kazanç kaybı, çalışma gücündeki azalma ve ekonomik geleceğin sarsılması.
- Ölüm nedeniyle zararlar: Cenaze giderleri, ölüm öncesi tedavi ve çalışma kayıpları, destekten yoksun kalma.
- Sözleşmeye bağlı zararlar: İhlalin türüne göre ifa yerine veya ifayla birlikte istenebilen, uygun illiyet bağı bulunan kayıplar.
Talep kalemleri birbirinden ayrılmalıdır. Onarım bedelinin içine giren bir masrafın ikinci kez talep edilmesi veya aynı gelir kaybının farklı isimlerle tekrarlanması doğru değildir. Gelecekte doğacağı ileri sürülen kayıplar da yalnız tahmine dayanamaz; olayın olağan akışı, tıbbi durum, meslek ve somut ekonomik verilerle temellendirilmelidir.
Manevi tazminat hangi durumlarda istenebilir?
Bedensel bütünlüğün zedelenmesinde TBK m.56; kişilik hakkına yönelik diğer ihlallerde TBK m.58 önem taşır. Yaralanma, hukuka aykırı özel hayat açıklaması, şeref ve itibarı zedeleyen davranışlar somut koşullarına göre manevi tazminat konusu olabilir. Her eleştiri, olumsuz yorum veya tartışma kendiliğinden kişilik hakkı ihlali sayılmaz; ifade özgürlüğü, olayın bağlamı ve kullanılan sözlerin etkisi birlikte değerlendirilir.
Ağır bedensel zarar veya ölüm halinde zarar görenin ya da ölenin yakınları da uygun koşullarda manevi tazminat isteyebilir. Yakınlık yalnız nüfus kaydıyla sınırlı mekanik bir ölçüt değildir; fiilî ve duygusal bağın olayla ilişkisi önemlidir. Hafif bir yaralanmada bütün aile üyelerine otomatik olarak tazminat ödeneceği söylenemez.
Maddi ve manevi tazminat ne kadar olur, nasıl hesaplanır?
Her olay için geçerli sabit bir tazminat tarifesi yoktur. Maddi zarar; gelir, çalışılamayan dönem, gerekli giderler, kalıcı etkiler ve sorumluluk oranları üzerinden incelenir. Manevi tazminatta ise ihlalin ağırlığı, etkisinin devamı, tarafların durumu, olayın oluş biçimi ve hakkaniyet değerlendirilir. Başka bir dosyada verilen rakam, yeni dosyanın sonucu değildir.
TBK m.50, zarar miktarı tam olarak ispat edilemediğinde hâkime olayların olağan akışı ve alınan önlemler üzerinden hakkaniyete uygun belirleme imkânı tanır. Bu hüküm delil sunma yükümlülüğünü kaldırmaz. Tıbbi rapor, gelir kaydı veya onarım belgesi elde edilebiliyorsa dosyaya kazandırılmalıdır. İnternetteki hesap araçları ön fikir verebilir; davalı seçimini, kusuru ve hukuki kesintileri tek başına çözemez.
Zarar görenin zararın doğmasına veya artmasına etkisi TBK m.52 uyarınca tazminatı etkileyebilir. Kusur oranı ile zarar miktarı aynı şey değildir. Raporda yazan bir oran üzerinden tüm taleplere otomatik işlem yapılmadan önce raporun kapsamı ve ilgili sorumluluk kuralı kontrol edilmelidir.
Tazminat kimden istenir?
Talep doğrudan zarar verene yöneltilebileceği gibi kanuni koşullarına göre işverene, yapı malikine, işletene, sözleşmenin tarafına veya sigorta şirketine de yöneltilebilir. Birden fazla kişinin aynı zarardan sorumlu olması halinde müteselsil sorumluluk gündeme gelebilir. Buna rağmen her davalının sorumluluk sebebi ve sınırı dilekçede açıklanmalıdır.
Sigortacının ödeme yükümlülüğü poliçe türü, teminat, limit, istisnalar ve başvuru koşullarıyla bağlantılıdır. Zarar veren kişinin ödemekle yükümlü olduğu her kalemin sigortadan da alınabileceği varsayılamaz. Özellikle maddi ve manevi tazminatın teminat kapsamı ayrı kontrol edilir.
Hangi mahkemede dava açılır, arabuluculuk gerekir mi?
Özel bir görev kuralı bulunmayan özel hukuk tazminat davalarında genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Ancak uyuşmazlık iş, tüketici, ticaret veya aile hukukundan doğuyorsa ilgili özel mahkeme görevli olabilir. İdarenin eylem ve işlemlerinden kaynaklanan zararlar bakımından adli yargı ile idari yargı ayrımı yapılır; TBK m.55’in uygulanması bütün davaların asliye hukukta görüleceği anlamına gelmez.
Haksız fiil davalarında HMK m.16, genel yetkili mahkemeye ek olarak fiilin işlendiği, zararın meydana geldiği veya gelme ihtimalinin bulunduğu yer ile zarar görenin yerleşim yeri mahkemesini de düzenler. Bu sebeple Eskişehir’de dava açılabilmesi somut olayın yetki bağlantısına göre belirlenir.
Her tazminat davası için zorunlu arabuluculuk yoktur. Ticari ve tüketici uyuşmazlıkları gibi özel alanlarda dava şartı arabuluculuk ve istisnalar kontrol edilir. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları, 7036 sayılı Kanun m.3/3 uyarınca iş uyuşmazlıklarındaki zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır.

Tazminat davası açma süresi ve zamanaşımı
Haksız fiilde genel kural, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl; her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıldır. Fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa TBK m.72 uyarınca bu süre uygulanabilir. Bu açıklama tüm tazminat türlerinin tek süresinin iki yıl olduğu anlamına gelmez.
Sözleşme, iş kazası, trafik, boşanma veya idari başvuru gibi konularda özel hükümler bulunabilir. Gelişen bedensel zararda öğrenme tarihi de tartışmalı olabilir. Savcılık soruşturmasını beklemek, karşı tarafa mesaj göndermek veya görüşme yapmak süreleri her durumda korumaz. Olay, öğrenme, başvuru ve tebliğ tarihleri birlikte takvime işlenmelidir.
Tazminat davası için hangi belgeler gerekir?
| İspatlanacak konu | Örnek belgeler |
|---|---|
| Olay ve sorumluluk | Tutanak, hukuka uygun fotoğraf ve kayıtlar, tanık bilgileri, yazışmalar |
| Sağlık etkisi | Acil başvuru kaydı, epikriz, tetkikler, istirahat ve uzman raporları |
| Ekonomik kayıp | Fatura, dekont, bordro, vergi ve çalışma kayıtları, onarım belgeleri |
| Başvuru geçmişi | İhtar ve tebliğ belgesi, sigorta başvurusu, ödeme ve sulh belgeleri |
Belgeleri tarih sırasıyla saklamak ve her belgeyi hangi zarar kalemi için sunduğunuzu açıklamak değerlendirmeyi kolaylaştırır. Delillerin kaybolma ihtimali varsa dava açılmadan önce delil tespiti gerekebilir. Yalnız ekran görüntüsünü saklamak yerine mümkünse özgün dosya, tarih, adres ve olay bağlamı da korunmalıdır. Hukuka aykırı delil elde etme yöntemleri kullanılmamalıdır.
Dava nasıl ilerler? 2026 usul değişikliği
- Olayın hukuki niteliği, sorumlular, süre ve mahkeme belirlenir.
- Gerekli ön başvurular tamamlanır; zarar ve deliller talep kalemlerine ayrılır.
- Dava dilekçesi sunulur, karşı tarafın cevabı ve uyuşmazlık noktaları değerlendirilir.
- Tanık, keşif, tıbbi inceleme ve hesap raporları gerektiği ölçüde alınır; raporlara gerekçeli itiraz yapılır.
- Talep miktarı ve faiz usulüne uygun biçimde takip edilir; karar, kanun yolu ve tahsil aşamaları değerlendirilir.
31 Temmuz 2026’da yayımlanan 7589 sayılı Kanun, HMK m.107’yi yürürlükten kaldırmıştır. Yürürlükten önce açılmış davalarda eski madde uygulanmaya devam eder. Kısmi davalarda HMK m.109/4, aynı davada bir kez ve tahkikat sona erinceye kadar talep artırılmasına; artırılan bölüm yönünden de zamanaşımının dava tarihinde kesilmiş sayılmasına ilişkin düzenleme getirmiştir.
Bu nedenle eski tarihli bir “belirsiz alacak davası” örneği yeni dosyaya olduğu gibi uygulanmamalıdır. Manevi tazminatın talep biçimi ve sonradan artırılması da maddi zarar hesabıyla aynı kabul edilmemeli; talebin niteliği, güncel uygulama ve dosyanın aşaması ayrıca değerlendirilmelidir.
Tazminata faiz işler mi, yapılan ödeme nasıl değerlendirilir?
Faiz türü ve başlangıcı sorumluluğun kaynağına, davalıya, temerrüde ve özel hükümlere göre değişir. Çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma bakımından 7589 sayılı Kanun’un TBK m.55’e eklediği hükümler, yürürlük sonrası olaylarda kazancın bilindiği dönem ile bilinmediği dönemi ayırır. Bilinen dönem için hesaplanan toplamda olay tarihinden, bilinmeyen dönem için hesaplanan toplamda karar tarihinden kanuni faiz düzenlenmiştir.
Aynı kapsamda tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödemelerin, ödeme tarihine göre hesaplanan tazminattan oransal mahsubu öngörülür. Geçiş hükmü nedeniyle olay tarihi mutlaka kontrol edilir. Sulh, ibra veya ödeme belgesi imzalanırken tutarın hangi zararları karşıladığı ve diğer taleplere etkisi açıklığa kavuşturulmalıdır.
Dava masrafı, avukatlık ücreti ve dava süresi
Harç, gider avansı, tebligat, bilirkişi ve gerektiğinde keşif giderleri dosyanın tutarına ve ihtiyaçlarına göre oluşur. Avukatlık hizmetinin ücreti, işin kapsamı ve yürürlükteki asgari ücret tarifesi dikkate alınarak ayrıca belirlenir. Karşı tarafa yükletilebilecek yargılama gideri ve vekâlet ücreti, avukatla yapılan ücret sözleşmesinden farklıdır.
Davanın kaç ayda biteceği için kesin süre verilemez. Tebligat, tıbbi iyileşme, raporların hazırlanması, kusur tartışması ve kanun yolu süreci sonucu etkiler. Ekonomik durumu uygun olmayan kişiler bakımından kanuni koşulları varsa adli yardım değerlendirilebilir. Bir talebin kısmen veya tamamen reddinin gider sonuçları da dava öncesi hesaba katılmalıdır.
Eskişehir’de tazminat talebi için hukuki destek
Avukat incelemesinin amacı yalnız bir tutar belirlemek değildir. Hangi zararın kimden istenebileceği, dava açmadan önce yapılması gereken işlemler, delillerin korunması ve tahsil olanağı birlikte değerlendirilir. Av. Emre Taş Hukuk ve Danışmanlık Bürosuna başvururken olay tarihini, karşı taraf bilgilerini, elinizdeki belgeleri ve daha önce yapılan ödemeleri belirtmeniz ön incelemeyi kolaylaştırır.
Boşanmanın sonuçlarına ilişkin talepler için boşanmada maddi ve manevi tazminat; kaza özelindeki başvurular için trafik kazası ve iş kazası sayfaları kullanılabilir. Dosyanızın değerlendirilmesi için sayfadaki ön görüşme formundan iletişim kurabilirsiniz.
Maddi ve manevi tazminat hakkında sık sorulan sorular
Maddi ve manevi tazminat aynı davada istenir mi?
Koşulları varsa birlikte istenebilir. İki talebin dayandığı zarar, miktar ve deliller ayrı açıklanmalı; görev ve usul kuralları gözetilmelidir.
Manevi tazminat için sağlık raporu zorunlu mu?
Her kişilik hakkı ihlalinde sağlık raporu zorunlu değildir. Bedensel veya ruhsal sağlık etkisi ileri sürülüyorsa ilgili tıbbi kayıtlar ispat açısından önem taşıyabilir.
Hakaret nedeniyle tazminat alınabilir mi?
Kişilik hakkının hukuka aykırı ihlal edildiği belirlenirse manevi tazminat gündeme gelebilir. Sözlerin içeriği, bağlamı, muhatabı ve delilleri değerlendirilir.
Ceza davası açılmadan tazminat istenebilir mi?
Evet, koşulları varsa hukuk davası bağımsız olarak açılabilir. Ceza dosyasının varlığı, deliller ve maddi olay tespitleri somut dosyada ayrıca önem taşır.
Beraat kararı tazminat talebini bitirir mi?
Her beraat kararı otomatik olarak tazminat hakkını ortadan kaldırmaz. TBK m.74 ile kararın gerekçesi ve kesinleşmiş maddi olay tespitlerinin etkisi birlikte incelenir.
Tazminat davası avukatsız açılabilir mi?
Genel olarak kişinin kendisini temsil etmesi mümkündür. Ancak süre, davalı, mahkeme, talep miktarı ve rapor itirazlarındaki hatalar hak kaybına yol açabileceğinden hukuki değerlendirme yararlıdır.
Karşı tarafın parası yoksa dava açılamaz mı?
Ödeme gücü, tazminat hakkının doğmasından ayrı bir konudur. Kararın alınması ile tahsil edilmesi farklı aşamalardır; sorumlu diğer kişiler ve sigorta teminatı da incelenebilir.
Tazminat için internetteki dilekçe örneği yeterli olur mu?
Genel bir örnek somut olayın zarar kalemlerini ve güncel usulü karşılamayabilir. Özellikle 2026 değişiklikleri, tarih ve talep türü değerlendirilmeden eski bir örneğin kullanılması uygun değildir.
Mevzuat ve kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — TBMM temel metni — m.49–76; sonraki değişikliklerle birlikte değerlendirilmiştir.
- 7589 sayılı Kanun — 2026 değişiklikleri — m.18–20, geçici m.1/9–10, m.26.
- 7589 sayılı Kanun — yayımlanma ve yürürlük bilgileri
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — TBMM temel metni — m.2,6,16,190,400 vd.; m.107 ve 109 için 7589 sayılı Kanun esas alınmıştır.
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — m.3/3: iş kazası ve meslek hastalığı tazminatında arabuluculuk istisnası.
İlgili tazminat hukuku rehberleri
Genel hizmet kapsamı için Tazminat Hukuku sayfasını inceleyebilirsiniz.