0532 064 0198
Yasal Faize Dair Düzenleme
3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine Ä°liÅŸkin Kanun’un “Kanuni faiz” baÅŸlıklı maddesi ÅŸu ÅŸekilde düzenlenmiÅŸti:
“Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanununa göre faiz ödenmesi gereken hallerde, miktarı sözleÅŸme ile tespit edilmemiÅŸse bu ödeme yıllık yüzde oniki oranı üzerinden yapılır.
CumhurbaÅŸkanı, bu oranı aylık olarak belirlemeye, yüzde onuna kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetkilidir.”
19.12.1984 tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun ile yasal faiz yıllık %12 olarak tespit edilmiştir. Bakanlar Kurulu’nun 19.12.2005 tarihli kararı ile 01.01.2006 tarihinden itibaren %9 olarak uygulanmıştır.
21 Mayıs 2024 tarihli ve 32552 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 8485 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla; kanuni faiz oranının 01.06.2024 tarihinden geçerli olmak üzere yıllık %24 olarak uygulanmasına karar verilmiştir.
Anayasa Mahkemesinin Yasal Faiz İptali Kararının Gerekçesi
Anayasa Mahkemesinin 22/07/2025 Tarihli ve E: 2024/24, K: 2025/164 Sayılı Kararındaki iptale dair temel gerekçeleri aşağıda özetlenmiştir:
23. Ekonomilerde bir değişim vasıtası olan para; çeşitli faaliyetlerde kullanılmakla sahibine kazanç sağlayan ekonomik bir değerdir. Paranın sahibi dışındaki kişi ve kuruluşlarca kullanılması, enflasyon etkisinde olan ekonomilerde değerini (alım gücünü) enflasyon oranına bağlı olarak yitirmesine neden olur.
24. Bu sebeple devletin, hak edildiği hâlde alınamayan bir miktar paranın değerinde oluşacak aşınmayı telafi edecek mekanizmaları geliştirmesi gerekir. Bu husus, paranın değerini sürekli olarak kaybettiği enflasyonist dönemlerde ayrı bir önem kazanır.
26. Ödenen tazminat veya diğer alacak tutarlarının enflasyonun etkilerinden arındırılarak güncelleştirilmesi, alacağa hak kazanıldığı tarih ile ödeme tarihi arasında geçen süredeki hissedilir değer kaybını telafi edecek biçimde faiz uygulanması mülkiyet hakkı kapsamındaki alacağın enflasyon karşısında değer kaybetmesini önleyebilecek bir araçtır.
27. Enflasyon ve buna bağlı olarak oluşan piyasa faiz oranlarının, anapara ve temerrüt faizi için belirlenen kanuni faiz oranlarının çok üstünde gerçekleşmesi; bu durumdan borçlunun yararlanması, alacaklının ise zarara uğraması sonucunu doğurmaktadır. Borçlu borcunu süresinde ödemekten kaçınabilecektir.
31. Kural ile borcun geç ödenmesi nedeniyle belli bir oranda faiz ödenmesi öngörülmekle birlikte paranın değerinde oluşacak aşınmayı telafi etmek amacıyla enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybına uğramadan ödenmesini sağlayacak mekanizmaların öngörülmediği, hukuk sisteminde alacağın enflasyon karşısında değer kaybının önlenmesi için etkili bir hukuk yolunun bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
33. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 35. ve 40. maddelerine aykırıdır. Ä°ptali gerekir. Ä°tiraz konusu kural sözleÅŸmeden kaynaklanmayan borç iliÅŸkileri yönünden de geçerli, ortak kural niteliÄŸindedir.
Yasal Faizin İptali Kararı Ne Zaman Yürürlüğe Girecek?
Anayasa Mahkemesi kararında; 3095 sayılı Kanun’un 1. maddesinin sözleÅŸmeden kaynaklanmayan borç iliÅŸkileri yönünden iptali nedeniyle doÄŸacak hukuksal boÅŸluk, kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden, iptal hükmünün kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından baÅŸlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
Yasal Faiz Ne Kadar?
Geçmişten günümüze ve Anayasa Mahkemesi kararı sonrasındaki yasal faiz oranları şu şekildedir:
- 31.12.2005 – 01.06.2024: %9
- 01.06.2024 – Halen: %24
- Sözleşmeye dayanan alacaklarda %24 yasal faiz devam edecektir.
- Sözleşme dışı alacaklar yönünden yasal faiz yürürlükte olmayacaktır. Bu konuda yasal boşluk oluşacak olup bu boşluğun kanun koyucu tarafından yeni bir mevzuatla düzenlenmesi gerekmektedir.
Yasal Faizin Enflasyonun Çok Altında Kalması Sorunu
Ülkemizde 2019 sonrasında yaşanan yüksek enflasyona rağmen yasal faiz uzun süre %9 (sonrasında %24) olarak sabit ve düşük tutulmuştur. Asıl alacağın durumunda oluşan temerrüt zararı karşılanamamış; alacağını süresinde alamayan alacaklılar ağır zararlara uğramıştır.
Enflasyon Oranları (TEFE – ÃœFE – TÃœFE)
| Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE) | Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) | ||
|---|---|---|---|
| 2024 Yıllık | %28,52 | 2024 Yıllık | %44,38 |
| 2023 Yıllık | %44,22 | 2023 Yıllık | %64,77 |
| 2022 Yıllık | %97,72 | 2022 Yıllık | %64,27 |
| 2021 Yıllık | %79,89 | 2021 Yıllık | %36,08 |
| 2020 Yıllık | %25,15 | 2020 Yıllık | %14,60 |
| 2019 Yıllık | %7,36 | 2019 Yıllık | %11,84 |
| 2018 Yıllık | %33,64 | 2018 Yıllık | %20,30 |
| 2017 Yıllık | %15,47 | 2017 Yıllık | %11,92 |
| 2016 Yıllık | %9,94 | 2016 Yıllık | %8,53 |
| 2015 Yıllık | %5,71 | 2015 Yıllık | %8,81 |
| 2014 Yıllık | %6,36 | 2014 Yıllık | %8,17 |
| 2013 Yıllık | %6,97 | 2013 Yıllık | %7,40 |
| 2012 Yıllık* | %2,45 | 2012 Yıllık* | %6,16 |
| 2011 Yıllık | %13,33 | 2011 Yıllık | %10,45 |
| 2010 Yıllık | %8,87 | 2010 Yıllık | %6,40 |
Yeniden Değerleme Oranı
Örnek olarak; Devletin harç, resim, ceza vs. alacaklarına yıllık olarak uyguladığı zam miktarını belirleyen “Yeniden DeÄŸerleme Oranı” Türkiye Ä°statistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan Yurt İçi Ãœretici Fiyat Endeksi (YÄ°-ÃœFE) verileri esas alınarak hesaplanır.
| YILLAR | BELÄ°RLENEN ORAN | UYGULANACAÄžI YIL |
|---|---|---|
| 2025 | 25,49% | 43,93% |
| 2024 | 43,93% | 58,46% |
| 2023 | 58,46% | 122,93% |
| 2022 | 122,93% | 36,20% |
| 2021 | 36,20% | 9,11% |
| 2020 | 9,11% | 22,58% |
| 2019 | 22,58% | 23,73% |
| 2018 | 23,73% | 14,47% |
| 2017 | 14,47% | 3,83% |
| 2016 | 3,83% | 5,58% |
| 2015 | 5,58% | 10,11% |
Görüldüğü üzere yasal faiz, gerçek enflasyon zararını karşılamaktan çok uzaktır.
Pilot Karar: Alacağın Enflasyon Karşısında Değer Kaybı
Anayasa Mahkemesi (BaÅŸvuru No: 2024/41763) kararında, Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı ile baÄŸlantılı olarak Anayasa’nın 40. maddesinde düzenlenen etkili baÅŸvuru hakkının ihlal edildiÄŸine karar vermiÅŸtir.
Olayların Özeti
Başvurucu, 2010 yılında 48.854 TL asıl alacak üzerinden icra takibi başlatmış, yargılama sonunda yıllık %9 temerrüt faizi ile alacağına hak kazanmıştır. Karar 2020 yılında kesinleşmiş ve borç 119.114,76 TL olarak ödenmiştir. Başvurucu, 10 yıllık sürede ödenen yasal faizin enflasyon karşısındaki değer kaybını karşılamadığını belirterek munzam zarar davası açmış ancak davaları reddedilmiştir.
Mahkemenin DeÄŸerlendirmesi
Anayasa’nın 35. ve 40. maddeleri, devlete özel hukuk kişileri arasındaki alacakların enflasyon karşısında uğrayacağı değer kayıplarını giderecek hukuki mekanizmaları oluşturma sorumluluğu yüklemektedir. Alacaklının alacağını geç tahsil etmesi halinde, değer kaybının giderilmemesi taraflar arasındaki adil dengeyi alacaklı aleyhine bozmaktadır.
3095 sayılı Kanun’da yer verilen faize iliÅŸkin hükümlerin teorik düzeyde dahi deÄŸer kaybının önlenmesine iliÅŸkin baÅŸarı ÅŸansı sunma kapasitesi bulunmamaktadır. Munzam zarar davalarının da enflasyon kaynaklı deÄŸer kaybını güvence altına alacak etkili bir hukuk yolu olarak geliÅŸmediÄŸi görülmüştür.
Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi; mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ve pilot karar usulünün uygulanmasına karar vermiştir.
Eskişehir Alacak Davası Avukatı
EskiÅŸehir’de Tazminat Davalarında, SözleÅŸmeye Dayanan Alacak Davalarında ve Ä°cra Takiplerinde temerrüt faizinin nasıl uygulanacağına dair detaylı bilgi için hukuk büromuz ile irtibata geçerek randevu oluÅŸturabilirsiniz.
