İcra ve İflas Hukuku • Hukuki Bilgilendirme

İpotek Varken Başka İcra Takibi Yapılabilir mi?

Takibin iptali, kanuni istisnalar ve süresiz şikâyet

Kredi için ipotek verilmişken ayrıca maaşa, banka hesabına veya başka bir taşınmaza haciz konulması; takip türü, borçlunun sıfatı ve teminatın kapsamıyla birlikte incelenir. Bu rehber, hangi dosyanın hangi gerekçeyle iptalinin istenebileceğini açıklar.

Takipleri karşılaştırın

Kısa cevap: İpotekle güvence altına alınmış alacak için kural olarak önce ipoteğin paraya çevrilmesi yoluna başvurulur. Kanuni istisna yoksa bu kurala aykırı genel haciz takibinin iptali icra hukuk mahkemesinden süresiz şikâyet yoluyla istenebilir. Çek, bono ve poliçe; konut finansmanı; kefaletin türü; ipoteğin limiti ve rehin açığı sonucu değiştirebilir. [İİK m.45 ve 167] [12. HD, E.2024/5001, K.2024/8971]

Önce rehne başvurma zorunluluğu nedir?

Bir borç için ipotek kurulması, alacaklıya taşınmaz üzerinde teminat sağlar. Buna karşılık kanun, bu teminata sahip alacaklının hangi takip yolunu kullanacağını da sınırlar. İİK m.45 uyarınca rehinli alacak için kural olarak önce rehnin paraya çevrilmesi yoluna başvurulur. Taşınmaz söz konusuysa bu yol, ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla icra takibidir. Borçlunun şirket veya iflasa tabi bir tacir olması, tek başına kuralı kaldırmaz. [İİK m.45]

Kuralın uygulanması için daha önce bir ipotek dosyası açılmış olması gerekmez. Banka henüz ipoteği takibe koymamış olsa bile, teminat kapsamındaki alacak için doğrudan genel haciz yolunu seçmesi kanuna aykırı olabilir. Bu nedenle incelemeye yalnız “iki dosya var mı?” sorusuyla başlanmaz; ilk olarak takip edilen alacağın rehinle güvence altında olup olmadığı belirlenir.

İpoteğin borçlunun kendi taşınmazı yerine üçüncü bir kişinin taşınmazında bulunması da asıl borçlu bakımından önce rehne başvurma zorunluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte, taşınmaz maliki, asıl kredi borçlusu ve kefil aynı kişi olmayabilir. Her kişinin hangi sıfatla takip edildiği ayrı ayrı incelenir.

İpotek takibi sürerken aynı borç için genel haciz takibi açılabilir mi?

Kanuni bir istisna yoksa, aynı rehinli alacak için aynı borçluya karşı ipotek takibinin yanında genel haciz yoluyla ilamsız takip yürütülemez. Alacaklının ipotek dosyasında taşınmazı satışa çıkarması, diğer dosyada ise maaşa, banka hesabına veya başka taşınmazlara haciz koydurması bu açıdan birlikte ele alınmalıdır. [İİK m.45]

İptal edilecek dosya, her zaman sonradan açılan dosya değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 13.09.2023 tarihli, E.2021/997, K.2023/801 sayılı kararında, önce genel haciz, daha sonra ipotek takibi yapılmış olmasına rağmen ipotek takibinin mükerrer olduğu gerekçesiyle iptali doğru bulunmamıştır. Önce rehne başvurma zorunluluğu nedeniyle hukuka aykırılık, bu koşullarda genel haciz takibi yönünden ileri sürülmelidir. [Karar]

Bu ayrım, şikâyet dilekçesinin hangi icra dosyasına yöneltileceğini belirler. “İkinci dosya iptal edilsin” şeklindeki bir talep, takip türleri ve teminat ilişkisi açıklanmadan hazırlanırsa doğru hukuki sonuca ulaşmayı güçleştirebilir.

Dosyaların üzerindeki ev maketi, anahtar ve arka plandaki adalet terazisi

Hangi icra takibi iptal edilir?

Takibin türü, borçlunun sıfatı ve ipoteğin kapsamına göre temel ayrımlar
Dosyaların durumuBaşvurunun odağı
İstisna bulunmadan aynı rehinli borç için genel haciz ve ipotek takibiİİK m.45’e aykırı genel haciz takibi hedef alınır. Bu takibin daha önce açılmış olması sonucu değiştirmez.
Aynı alacak ve aynı borçlu için devam eden ipotek ve kambiyo takipleriİlk takip sürerken başlatılan sonraki takip, mükerrerlik ve hukuki yarar yönünden incelenir.
Alacağın yalnız bir bölümünün ipotek kapsamında olmasıİptal, teminat kapsamındaki bölümle sınırlı kalabilir; kapsam dışındaki bakiye ayrılır.
İpoteğin yalnız asıl borcu kapsaması; kişinin ayrıca müteselsil kefil olmasıKefilin kişisel sorumluluğu ve TBK m.586 şartları ayrıca incelenir. Yalnız ipotek bulunması iptal için yeterli değildir.
Kefilin kendi kefalet borcunun da ipotekle güvence altına alınmasıİİK m.45, teminatın kapsadığı kefalet borcu bakımından da uygulanabilir.
Konut finansmanı veya TOKİ’nin kanundaki rehinli alacağıİİK m.45’teki özel seçim hakkı kontrol edilir; her genel haciz takibi ipotek gerekçesiyle iptal edilemez.

Dayanak: İİK m.45 ve 167; HGK 2021/997 E., 2023/801 K.; İBBGK 2021/2 E., 2023/1 K.; 12. HD 2024/5001 E., 2024/8971 K.; 12. HD 2022/10843 E., 2023/3712 K.

“Tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla” yazılması yeterli midir?

Bu kayıt, aynı borcun iki kez tahsil edilmemesine ilişkin bir açıklamadır. Kanunun izin vermediği bir takip yolunu geçerli hâle getirmez. İki dosyadaki tahsilatın birbirinden düşüleceğinin belirtilmesi ile iki dosyanın aynı anda yürütülebilmesi farklı meselelerdir.

Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 20.01.2023 tarihli, E.2021/2, K.2023/1 sayılı kararı, rehinle güvence altına alınmış ve ayrıca kambiyo senedine bağlanmış alacağın tahsili için bu kayıtla eş zamanlı takip yapılmasını da kabul etmemiştir. Karar 16.07.2023 tarihli, 32250 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. [TBB duyurusu]

Öte yandan kayıt her durumda anlamsız değildir. Kanunen birlikte takip edilebilen farklı sorumluluklar veya teminat dışında kalan alacaklar söz konusuysa tahsilatların doğru mahsup edilmesi gerekir. Önce takip yolunun hukuka uygunluğu, sonra tahsilatın sınırları değerlendirilmelidir.

İİK m.45’in çek, bono ve poliçe istisnası

İİK m.167, alacağı çek, bono veya poliçeye dayanan alacaklıya, alacak rehinli olsa da kambiyo senetlerine özgü takip yolunu seçme imkânı verir. Bu nedenle elde geçerli bir bono varken doğrudan kambiyo takibi yapılması, yalnız ipotek bulunduğu gerekçesiyle hukuka aykırı sayılamaz. [İİK m.45 ve 167]

Ancak her imzalı belge kambiyo senedi değildir. Senedin zorunlu unsurları, vadesi, imzalar, alacaklının senede dayanma hakkı ve ilgili takip koşulları ayrıca bulunmalıdır. Kredi sözleşmesinin veya adi yazılı borç belgesinin varlığı, bu istisnadan yararlanmak için tek başına yeterli değildir.

Bu bölümdeki seçim hakkı ile daha önce açılmış ipotek dosyası devam ederken ikinci bir kambiyo dosyası açılması birbirinden ayrılmalıdır. Senet türüne özgü hususlar için çeke dayalı icra takibi ve bono ve senede dayalı icra takibi rehberleri incelenebilir.

İpotek ve kambiyo takibi birlikte yürütülebilir mi?

Aynı alacak ve aynı borçlu için ilk takip devam ederken hem ipoteğin paraya çevrilmesi hem kambiyo senetlerine özgü haciz takibi yürütülemez. 2023 tarihli içtihadı birleştirme kararındaki temel ayrım budur. Alacaklıya takip yolu seçme hakkı tanınması, iki yolu birden kullanma hakkı vermez. [İBBGK, E.2021/2, K.2023/1]

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 22.05.2025 tarihli, E.2025/2480, K.2025/4239 sayılı kararında da önceden ipotek takibi başlatılmış olması karşısında aynı borç için kambiyo takibi yapılamayacağı ve bu konuda süresiz şikâyet yoluna başvurulabileceği açıklanmıştır. [Karar]

İncelemede tarafların gerçekten aynı olup olmadığı önemlidir. Senedin düzenleyeni, aval veren, kredi borçlusu ve ipotekli taşınmaz maliki farklı olabilir. Aynı ekonomik ilişkiden doğan her takip, bütün kişiler bakımından otomatik olarak mükerrer sayılmaz. Dilekçede hangi borçlu yönünden hangi alacağın tekrar takibe konulduğu gösterilmelidir. İlk dosyanın sona erip ermediği de kontrol edilmelidir.

Konut finansmanı ve TOKİ alacaklarında özel kural

Konut finansmanından kaynaklanan rehinli alacaklar ile TOKİ’nin rehinle güvence altına alınmış alacakları için kanunda rehin veya haciz yolu arasında seçim imkânı vardır. Bu kapsamdaki bir genel haciz takibinin yalnız “ev zaten ipotekli” denilerek iptali istenemez. [İİK m.45/2]

Konut finansmanının tanımı 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.57’de yer alır. Tanım; tüketicinin konut edinmesi için kredi kullandırılmasının yanında, sahip olduğu konutun teminatı altında tüketiciye kredi verilmesini ve ilgili yeniden finansman işlemlerini de kapsar. İİK’daki eski 2499 sayılı Kanun atfı, 6362 sayılı Kanun m.139 ile birlikte okunur. [SPKn m.57 ve 139]

Tapuda taşınmazın “mesken” yazması ile kredi ilişkisinin konut finansmanı olması aynı değildir. Şirketin ticari kredisi için bir dairenin ipotek edilmesi, bu krediyi kendiliğinden tüketici konut finansmanına dönüştürmez. Sözleşmenin amacı, tarafları ve teminat ilişkisi birlikte incelenir. Kanundaki seçim hakkından ayrıca sınırsız paralel takip yetkisi çıkarılmamalıdır.

İpotekli faiz ve yıllık taksit alacakları

İİK m.45, ipotekle güvence altına alınmış faiz ve senelik taksit alacakları için de özel seçim imkânı düzenler. Alacağın niteliği ve borçlunun sıfatına göre rehnin paraya çevrilmesi, haciz veya iflas yoluna başvurulabilir. [İİK m.45, son yürürlükteki fıkra]

Burada “kredi borcu zaten taksitliydi” veya “takipte faiz de isteniyor” demek yeterli değildir. Bütün kredi bakiyesinin muaccel kılınarak anapara ve faiziyle birlikte talep edilmesi, alacağın tamamını otomatik olarak bu istisnaya sokmaz. Takip edilen kalemin kanundaki faiz veya yıllık taksit alacağı olup olmadığı belirlenmelidir.

İpotek varken müteselsil kefile icra takibi yapılabilir mi?

Şartları varsa yapılabilir. TBK m.586/1, asıl borçlu takip edilmeden veya taşınmaz rehni paraya çevrilmeden müteselsil kefile başvurulmasına izin verir. Bunun için asıl borçlunun ödemede gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması ya da açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde bulunması gerekir. [TBK m.586/1]

İpotek yalnız asıl kredi borcunu güvence altına alıyorsa

Kefilin kişisel sorumluluğuna TBK m.586 şartlarıyla başvurulabilir. Kefilin aynı zamanda ipotekli taşınmazın maliki olması, ipoteğin onun kefalet borcunu da kapsadığını tek başına göstermez. Örneğin kişi, şirket borcu için ipotekli bir taşınmazı sonradan devralmış ve krediye ayrıca kefil olmuş olabilir.

İpotek kefilin kendi kefalet borcunu da güvence altına alıyorsa

Bu durumda teminat kapsamındaki kefalet borcu bakımından da önce rehne başvurma kuralı uygulanabilir. İpoteğin yalnız şirketin borcu için mi, kefilin kendi sorumluluğu için mi, yoksa her ikisi için mi kurulduğu belirleyicidir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 23.10.2024 tarihli, E.2024/5001, K.2024/8971 sayılı kararı bu iki durumu ayırır. Kararda, ipoteğin kefalet borcunu güvence altına almaması ve başvuru koşullarının gerçekleşmesi nedeniyle müteselsil kefile genel haciz yoluyla da gidilebileceği kabul edilmiştir. Bu nedenle yalnız “müteselsil kefilim” veya “taşınmazım ipotekli” açıklamasıyla sonuca varılamaz. [Karar]

Adi kefalette, tüketici işlemlerinde ve taşınır rehninde durum

Adi kefaletin başvuru koşulları farklıdır. TBK m.585’e göre alacak, kefaletten önce veya kefalet sırasında rehinle de güvence altına alınmışsa adi kefil, öncelikle rehne başvurulmasını isteyebilir. Asıl borçlunun iflası veya kendisine konkordato mühleti verilmesi, bu hükümdeki istisnalardandır. [TBK m.585]

Tüketici işlemlerinde, tüketicinin borcu için alınan şahsi teminat sözleşmede hangi adla yazılırsa yazılsın adi kefalet sayılır. Dolayısıyla tüketici sözleşmesindeki “müteselsil kefil” ibaresi, tek başına TBK m.586’nın uygulanmasını sağlamaz. [6502 sayılı Kanun m.4/6]

Teslime bağlı taşınır rehni veya alacak rehni varsa müteselsil kefile başvuru da TBK m.586/2 ile sınırlandırılmıştır. Rehnin alacağı tamamen karşılamayacağının önceden hâkimce belirlenmesi, asıl borçlunun iflası veya konkordato mühleti verilmesi gibi kanuni hâller ayrıca kontrol edilir. Taşınmaz ipoteğine ilişkin açıklamalar her taşınır teminatına aynen taşınmamalıdır. [TBK m.586/2]

İpotek limiti dışında kalan borç ayrıca takip edilebilir mi?

Teminatın hukuken kapsamadığı alacak bölümü, İİK m.45 bakımından rehinli bölümden ayrılır. İpoteğin belirli bir borcu veya belirli bir üst sınırı kapsadığı dosyalarda takibin tümünün iptali yerine kısmi iptal gündeme gelebilir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 25.05.2023 tarihli, E.2022/10843, K.2023/3712 sayılı kararında, ipoteğin asıl borçlu şirket ile kefilin kendi borçlarını kapsadığı belirlenmiş; ipotek teminat limiti içindeki tutar yönünden genel haciz takibinin iptali, bakiye için ise devamı gerektiği açıklanmıştır. [Karar]

Tapuda görülen rakamdan dosya borcunu çıkarmak her olayda yeterli olmaz. İpoteğin anapara veya üst sınır ipoteği olması, faiz ve giderlerin kapsamı, aynı alacak için başka ipotekler bulunması ve yapılan tahsilatlar sonucu etkiler. İpoteğin hukuki limiti ile taşınmazın satışta elde edilecek değeri farklıdır. “Ev borcu karşılamaz” iddiası, bütün alacak için ikinci takip açılabileceğinin tek başına kanıtı değildir.

Geçici ve kesin rehin açığı belgesi ne sağlar?

Geçici rehin açığı belgesi

İİK m.150/f uyarınca, satış talebinden sonra takdir edilip kesinleşen değere göre rehnin alacağı karşılamayacağı anlaşılırsa alacaklının talebiyle açık kalan miktar için geçici rehin açığı belgesi verilebilir. Alacaklı bu belgeye dayanarak borçlunun diğer mallarının haczini ve kanundaki koşullarla hacze katılmayı isteyebilir. Rehnin satışından sonra tahsil edilemeyen kısım, diğer hacizli mallardan rüçhansız alınır. [İİK m.150/f]

Bu yol, mevcut rehin takibinde kanunun tanıdığı korumadır. Bütün alacağı ikinci bir genel haciz dosyasında da takip etmeye genel izin vermez.

Kesin rehin açığı belgesi

Rehnin kanunda belirtilen nedenle satılamaması veya satış bedelinin alacağı karşılamaması hâlinde kesin rehin açığı belgesi düzenlenebilir. Şahsen sorumlu borçluya açık kalan alacak için haciz veya sıfatına göre iflas yoluyla başvurulabilir. Satış yapılmamışsa artırma gününden, yapılmışsa satışın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde haciz takibi istenirse yeniden ödeme veya icra emri gönderilmez. Bu bir yıl, borcu kendiliğinden sona erdiren süre değildir. [İİK m.152]

Sadece taşınmazını teminat gösteren, ayrıca kişisel borç üstlenmeyen üçüncü kişi malik, rehin açığı doğması nedeniyle diğer bütün mallarıyla sorumlu hâle gelmez. Şahsi borç ile taşınmaz üzerindeki sorumluluk bu aşamada da ayrılmalıdır.

Taşınır rehni ve gemi rehnindeki diğer özel hâller

Taşınır rehninin paraya çevrilmesi yoluyla ilamsız takipte yalnız rehin hakkına itiraz edilmişse alacaklı, rehin yolundan vazgeçerek takibin haciz yoluyla devamını isteyebilir. İİK m.147’deki bu düzenleme, mevcut takipte özel bir devam yoludur. Her ipotek dosyası yanında ikinci bir haciz dosyası açılabileceği şeklinde yorumlanamaz. [İİK m.147]

Gemi rehinlerinde ayrıca TTK m.1378–1379 uygulanır. Gemi üzerinde akdî veya kanuni rehin bulunması, iflas yoluyla takibe ilişkin özel imkânı ortadan kaldırmaz. Gemi üzerinde kanuni rehin hakkı bulunan alacaklının haciz veya kambiyo yolunu seçmesi ise kanuni rehin hakkından feragat sonucunu doğurur. Bu son seçim hakkı bütün sözleşmesel gemi ipoteklerine genellenemez. [TTK m.1378–1379]

İpotek dışındaki takibin iptali neden süresiz şikâyete tabidir?

Şikâyetin genel süresi İİK m.16’da, işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün olarak düzenlenir. Buna karşılık kamu düzenine aykırı takipler yönünden Yargıtay uygulamasında süresiz şikâyet kabul edilir. Önce rehne başvurma zorunluluğuna aykırılık ile aynı alacak için ipotek takibi devam ederken kambiyo takibi başlatılması bu kapsamda ele alınır. [İİK m.16 ve 45] [12. HD, 22.05.2025, E.2025/2480, K.2025/4239]

Ödeme emrine itiraz süresi geçirilmiş olsa bile bu ayrı şikâyet nedeni incelenebilir. Ancak süresiz şikâyet, borca ve imzaya itiraz dâhil bütün süreleri yeniden başlatmaz. Genel haciz yolunda yedi günlük borca itiraz ile kambiyo takibindeki beş günlük başvuru süreleri kendi konuları bakımından korunur. [İİK m.62 ve 168]

Usulsüz tebligat, belirli bir haciz işlemi veya ihalenin feshi için yapılacak başvuruların ayrı şartları vardır. “Süresiz” kelimesi satışın tamamlanmasını beklemenin sonuçsuz kalacağı anlamına gelmez. Şikâyetin konusu, takibin aşaması ve korunmak istenen hukuki yarar birlikte belirlenmelidir. Genel başvuru yolları icraya ve borca itiraz rehberinde açıklanmıştır.

Başvuru nereye yapılır? Şikâyet icrayı ve satışı durdurur mu?

Takibin iptali şikâyeti, ilgili icra dairesinin işlemlerini denetlemekle görevli icra hukuk mahkemesine yapılır. Yalnız icra müdürlüğüne dilekçe vermek, mahkemeye yapılması gereken şikâyetin yerini tutmaz. [İİK m.4 ve 16]

Şikâyet başvurusu icrayı kendiliğinden durdurmaz. Satış hazırlığı veya yakın ihale tarihi varsa icranın ve gerekli satış işlemlerinin durdurulması açıkça istenmelidir. Başvuru dilekçesinin sunulması ile mahkemenin durdurma kararı vermesi farklı aşamalardır. [İİK m.22]

Dilekçede şikâyet edilen dosya, borçlunun sıfatı, ipoteğin güvence altına aldığı borç, varsa diğer takip ve istenen iptalin tutarı açıkça gösterilir. Kısmi iptal ihtimalinde teminat kapsamındaki bölüm ayrılmalı; haciz ve satış işlemleri için talep edilen sonuç somutlaştırılmalıdır. Bir dosya hakkında verilen kararın diğer dosyayı da kapsadığı varsayılmamalıdır.

Takibin iptali şikâyeti ile menfi tespit davası arasındaki fark

“Alacak rehinli olduğu için bu takip yolu kullanılamaz” iddiası, takip hukukuna ilişkin şikâyetin konusudur. “Bu borç doğmadı, ödendi veya ben bu borçtan sorumlu değilim” iddiası ise olayın koşullarına göre borca itirazın veya menfi tespit davasının konusu olabilir.

Takibin İİK m.45’e aykırı olması nedeniyle mutlaka menfi tespit davası açılması gerekmez. İİK m.72’deki dava, borcun esasına ilişkin uyuşmazlığı çözer. Takip başladıktan sonra açılan menfi tespit davasında ihtiyati tedbirle takibin durdurulmasına karar verilemez. Kanundaki koşullarla ve alacağın yüzde 15’inden az olmayan teminatla, icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi istenebilir. [İİK m.72]

Bu koruma, şikâyette İİK m.22 uyarınca istenen durdurma ile aynı değildir. Başvuru seçimi için menfi tespit, yani borçlu olunmadığının tespiti davası açıklamaları birlikte incelenebilir. Takibin iptali de tek başına borcu sona erdirmez veya ipoteği tapudan kaldırmaz.

İpotek ve diğer icra dosyaları nasıl karşılaştırılır?

Aynı bankanın iki dosya açması, her durumda aynı alacağın tekrar takip edildiğini göstermez. Buna karşılık dosya borçlarının farklı görünmesi de mutlaka farklı borç bulunduğu anlamına gelmez. Hesap tarihleri, işlemiş faiz, masraf ve tahsilatlar bakiyeyi değiştirebilir.

Karşılaştırmada incelenecek belgeler
Belge veya bilgiYanıtlanan soru
Takip talepleri, ödeme ve icra emirleriHangi takip yolu, hangi tarihte, kim hakkında ve hangi alacak için seçildi?
Kredi sözleşmesi ve hesap numaralarıDosyalar aynı krediye mi, farklı kredi veya bağımsız bir borca mı dayanıyor?
Hesap kat ihtarnamesi ve tebligatlarBorcun muacceliyeti ve kefile başvuru koşulları bakımından hangi işlemler yapıldı?
İpotek resmî senedi, akit tablosu ve tapu kayıtlarıHangi kişinin hangi borcu, hangi sınırla güvence altına alındı?
Kefalet belgeleri ve kambiyo senedinin iki yüzüKişisel sorumluluk hangi sıfata dayanıyor? Kambiyo istisnasının şartları var mı?
Kıymet takdiri ve rehin açığı belgeleriYetersizlik, hukuki teminat limitinden mi, satış değerinden mi kaynaklanıyor?
Tahsilat, ödeme ve mahsup dökümleriHangi dosyada ne kadar tahsil edildi; bakiye doğru mu hesaplandı?

Özellikle tapu ekranındaki kısa ipotek satırıyla yetinilmemelidir. İpotek kuruluş belgesindeki borç ve kişi kapsamı, kefil hakkındaki takibin sonucunu değiştirebilir. Belgelerdeki aynı kredi ve hesap bağlantıları gösterilerek bir karşılaştırma hazırlanması, soyut “mükerrer takip” iddiasından daha açıklayıcıdır.

Şikâyet dilekçesinde hangi talepler açıklanmalıdır?

  1. Şikâyet edilen takip: İcra dairesi, esas numarası, takip türü ve takip tarihi.
  2. Teminat ilişkisi: İpoteğin hangi alacağı ve hangi borçlunun sorumluluğunu kapsadığı.
  3. Dosyalar arasındaki bağ: Aynı kredi, hesap, senet ve alacak kalemleri ile varsa diğer takibin devam ettiği.
  4. İstisnaların neden uygulanmadığı: Kambiyo, konut finansmanı, kefalet ve teminat dışındaki bakiye yönünden somut açıklamalar.
  5. İptalin kapsamı: Hangi borçlu ve tutar yönünden tam veya kısmi iptal istendiği.
  6. Geçici koruma: Yakın haciz veya satış işlemleri varsa İİK m.22 kapsamında istenen durdurma.

Bu başlıklar bir dilekçenin inceleme çerçevesidir. İpoteğin kapsamı ve dosyaların tarafları değiştikçe hukuki gerekçe de değişir. Örneğin kambiyo takibinde sonraki dosyanın iptalini gerektiren gerekçe, genel haciz ve ipotek dosyalarının karşılaştırılmasına aynen uygulanamaz.

Takip iptal edilince hacizler ve ipotek ne olur?

Kararın hangi dosyaya, borçluya ve alacak bölümüne ilişkin olduğu okunarak bu takibe dayalı hacizlerin kaldırılması ve ilgili kurumlara bildirim yapılması takip edilmelidir. Başka icra dosyalarındaki hacizler veya bağımsız bir mahkeme kararına dayanan korumalar aynı değerlendirmeye dâhil değildir.

Takibin iptali, ipoteğin fekki kararı değildir. İİK m.45’e aykırı haciz takibinin iptali, alacaklının geçerli borcu uygun takip yoluyla istemesini kendiliğinden engellemez. Borcun ödenmesi veya ipoteğin geçersizliği sebebiyle tapu kaydının kaldırılması ayrı bir hukuki taleptir.

İptal sonrasında dosya hesabı, daha önce yapılan tahsilatlar ve kaldırılması gereken işlemler ayrıca kontrol edilmelidir. Her dosyada tahsil edilmiş bütün paranın aynı başvuruyla otomatik olarak geri alınacağı sonucu çıkarılamaz; kararın kapsamı ve somut hukuki sebep belirleyicidir.

Üç örnekle ipotek dışındaki takibin iptali

Aşağıdaki örnekler açıklama amacıyla oluşturulmuştur; gerçek bir dosya veya sonuç vaadi değildir.

Örnek 1: Ticari kredi için hem ipotek hem genel haciz dosyası

Şirketin aynı kredi borcu ipotekle güvence altındadır. Banka önce genel haciz, sonra ipotek takibi başlatmıştır. Kambiyo senedi veya başka kanuni istisna yoktur. Şirket bakımından inceleme, sırf sonra açıldığı için ipotek dosyasının iptaline değil, İİK m.45’e aykırı genel haciz takibine yönelir. [HGK, E.2021/997, K.2023/801]

Örnek 2: Kefilin kendi borcunu da kapsayan ipotek

Bir kişi hem krediye kefildir hem taşınmazını teminat göstermiştir. Resmî senet ipoteğin onun kendi kefalet borcunu da kapsadığını göstermektedir. Başvuru yalnız “kefile doğrudan gidilebilir” kuralıyla sonuçlandırılamaz; kefalet borcunun teminat kapsamındaki bölümü için önce rehne başvurma zorunluluğu incelenir. İpotek yalnız şirket borcunu kapsasaydı TBK m.586 bakımından farklı sonuç doğabilirdi. [12. HD, E.2024/5001, K.2024/8971]

Örnek 3: İpotek dosyası devam ederken aynı borç için bono takibi

Alacaklı ipoteği takibe koyduktan sonra, aynı borçludan aynı alacağı tahsil etmek için bonoya dayalı kambiyo takibi başlatmıştır. “Bono bulunduğu için ikinci dosya her durumda geçerlidir” denilemez. İlk dosya devam ederken açılan sonraki takip, içtihadı birleştirme kararı ve mükerrerlik yönünden incelenir. [İBBGK, E.2021/2, K.2023/1]

Sık sorulan sorular

İpotek varken maaşa haciz konulabilir mi?

Aynı rehinli alacak için kanuni istisna olmadan doğrudan genel haciz yoluna gidilemez. Ancak kambiyo seçeneği, konut finansmanı, kefilin kişisel sorumluluğu, teminat dışındaki bakiye veya rehin açığı belgesi sonucu değiştirebilir. Başka bir alacaklının farklı borç için istediği maaş haczi de ayrıca ele alınır. [İİK m.45, 150/f ve 167; TBK m.586]

Ödeme emrine yedi gün içinde itiraz etmedim. Takibin iptalini isteyebilir miyim?

İİK m.45’e aykırılık veya aynı alacak için devam eden ipotek takibi yanında kambiyo takibi açılması yönünden süresiz şikâyet mümkün olabilir. Bu başvuru borca ya da imzaya ilişkin kaçırılmış süreleri yeniden başlatmaz. [İİK m.16, 45, 62 ve 168; Yargıtay 12. HD, 22.05.2025, E.2025/2480, K.2025/4239]

Banka “tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla” demişse iki dosya geçerli olur mu?

Bu kayıt, kanunun izin vermediği takip yolunu geçerli yapmaz. Önce hangi takiplerin birlikte yürütülebildiği belirlenir; tahsilatın iki kez yapılmaması bunun ayrı bir aşamasıdır. [İİK m.45; İBBGK, 20.01.2023, E.2021/2, K.2023/1]

İpoteğin üçüncü kişiye ait evde olması asıl borçluya doğrudan haciz yolunu açar mı?

Sırf taşınmazın üçüncü kişiye ait olması, asıl borçlu bakımından önce rehne başvurma zorunluluğunu kaldırmaz. Bunun yanında üçüncü kişinin sadece malik mi, ayrıca kefil veya şahsi borçlu mu olduğu incelenir. [İİK m.45; TBK m.585–586]

İpotekli evimin değeri borca yetmiyorsa bütün borç için ikinci takip açılabilir mi?

Taşınmazın değerinin düşük olması ile borcun ipotek limitinin dışında kalması farklıdır. Teminat kapsamı ve kanundaki rehin açığı prosedürü kontrol edilmeden bütün alacak için ikinci takibin geçerli olduğu söylenemez. [İİK m.45, 150/f ve 152; Yargıtay 12. HD, 25.05.2023, E.2022/10843, K.2023/3712]

Müteselsil kefil olmam, ipotek nedeniyle şikâyet hakkımı ortadan kaldırır mı?

Hayır. İpoteğin kendi kefalet borcunuzu da güvence altına alıp almadığı incelenir. Kapsamıyorsa TBK m.586 şartlarıyla size ayrıca başvurulabilir; kapsıyorsa teminat altındaki bölüm bakımından İİK m.45 uygulanabilir. [TBK m.586; Yargıtay 12. HD, 23.10.2024, E.2024/5001, K.2024/8971]

İhtiyati haciz kararı alınmış olması asıl takibi geçerli kılar mı?

İhtiyati haciz kararı, asıl takip yolunun İİK m.45’e uygunluğu sorununu kendiliğinden çözmez. Rehinle temin edilmemiş alacak koşulu, teminat kapsamı ve kişinin sorumluluğu ayrıca incelenir. İhtiyati hacze itiraz ile asıl takibin iptali farklı başvurulardır. [İİK m.45 ve 257]

Banka alacağı için mahkeme kararı alırsa ipoteği atlayabilir mi?

Alacağın ilama bağlanması, kanuni istisna bulunmadığında önce rehne başvurma zorunluluğunu kendiliğinden kaldırmaz. Alacak veya rehin hakkının ilamda tespitine ilişkin özel rehin takibi hükümleri birlikte uygulanır. [İİK m.45 ve 150/h]

Şikâyet dilekçesi verince satış durur mu?

Hayır. Şikâyet icrayı kendiliğinden durdurmaz. Mahkemeden durdurma talep edilmeli ve verilen kararın ilgili icra dosyasına uygulanması izlenmelidir. [İİK m.22]

İpotek varken başka bir alacaklı haciz koyabilir mi?

Bir banka lehine ipotek bulunması, farklı bir alacak için diğer alacaklıların haciz istemesini genel olarak yasaklamaz. İİK m.45, rehinle güvence altına alınmış alacağın alacaklısının takip yolunu sınırlar. [İİK m.45]

Takibin iptali için önce arabuluculuğa başvurulur mu?

İcra mahkemesine yapılan bu takip hukuku şikâyeti, borcun esasına ilişkin bir menfi tespit veya alacak davasıyla karıştırılmamalıdır. İİK m.45’e dayalı takibin iptali şikâyeti için önce arabuluculuğa başvuru şartı bulunmaz. Ayrı bir esas davası açılacaksa o davanın tabi olduğu düzenleme kontrol edilir. [İİK m.4, 16 ve 45]

Takip iptal edilirse tapudaki ipotek de kalkar mı?

Hayır. Yanlış takip yolunun iptali, tapudaki ipotek kaydını kendiliğinden kaldırmaz. İpoteğin terkini için borcun sona ermesi, teminatın geçersizliği veya ilgili diğer şartlara dayanan ayrı işlem ya da başvuru gerekir. [İİK m.45 ve 153]

Eskişehir’de ipotek ve icra dosyalarının incelenmesi

Takibin hangi kişiye, hangi alacağa ve hangi teminata dayandığı belirlenerek başvuru yolu seçilir. Kredi sözleşmesi, ipotek kuruluş belgesi ve iki dosyanın takip evraklarının birlikte incelenmesi; tam veya kısmi iptal ile satışın durdurulması taleplerinin kapsamını netleştirir.

İlgili süreç ve hizmetler için İcra Hukuku sayfasını inceleyebilir veya Ön Görüşme Formu üzerinden iletişime geçebilirsiniz.

Ön Görüşme Formu

Mevzuat ve karar kaynakları

Yazıdaki açıklamalar, aşağıdaki mevzuat hükümleri ve belirtilen kararların somut olaylarına göre hazırlanmıştır. Karar künyeleri ilgili açıklamaların yanında gösterilmiştir.

  1. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu: m.4, 16, 22, 45, 62, 72, 147, 150/f, 150/h, 152, 167, 168 ve 257
  2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.585–586: adi kefalet ve müteselsil kefalet
  3. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.57 ve 139: konut finansmanı ve eski kanun atıfları
  4. 6502 sayılı Kanun m.4/6: tüketici işlemlerinde şahsi teminat
  5. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1378–1379: gemi rehninde özel takip yolları
  6. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 13.09.2023, E.2021/997, K.2023/801 — karar metni
  7. Yargıtay İBBGK, 20.01.2023, E.2021/2, K.2023/1 — TBB 2023/55 duyurusu; RG 16.07.2023, sayı 32250
  8. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 22.05.2025, E.2025/2480, K.2025/4239 — karar metni
  9. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 23.10.2024, E.2024/5001, K.2024/8971 — karar metni
  10. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 25.05.2023, E.2022/10843, K.2023/3712 — karar metni

Bu rehber genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut başvurunun kapsamı, dosya belgeleri ve takip aşaması üzerinden belirlenir.

Yukarı Çık