Bono (Senet) İcra Takibi Nedir?

Senet icra takibi, vadesi geldiği hâlde ödenmeyen senet alacağının icra yoluyla tahsili için yürütülen hukuki süreçtir. Günlük hayatta “senet” denilen belgelerin önemli bir bölümü, hukukta bono veya emre yazılı senet olarak adlandırılır. Basılı formlarda kullanılan “emre muharrer senet” ifadesi de bu belgeyi anlatır. Ancak her imzalı kâğıt, kanunun aradığı nitelikleri taşıyan bir bono değildir.

Elinizde buna benzeyen bir senet varsa veya böyle bir senet nedeniyle ödeme emri aldıysanız, değerlendirme yalnız belgenin görünüşü üzerinden yapılamaz. Senedin ön ve arka yüzü, düzenleme tarihi, vadesi, imzalar, ciro kayıtları ve ödeme belgeleri birlikte incelenir. Bono niteliği ve takip hakkı bulunan alacak için kambiyo senetlerine özgü haciz yolu gündeme gelebilir; başka belgeler bakımından farklı takip veya dava yolları gerekebilir.

Bu sayfa, senet alacağının tahsili ya da senet takibine karşı hakların korunması için alınabilecek avukatlık hizmetini açıklar. Takip türlerinin genel karşılaştırması için İcra Hukuku hizmet sayfamıza, ortak hazırlık konuları için İcra Takibi Başlatma yazımıza ulaşabilirsiniz.

Senet Tahsilinde ve Senet Takibine İtirazda Avukatlık Hizmeti

Ödenmeyen bir senedin tahsilinde ilk mesele, yalnız bir icra dosyası açılması değildir. Kime karşı hangi tutarla takip yapılabileceği, cirantalara başvurma hakkının korunup korunmadığı, zamanaşımı ve alacağın tahsil ihtimali başlangıçta ele alınmalıdır. Yanlış borçluya yöneltilen takip veya istenemeyecek bir faiz kalemi, alacaklı açısından yeni giderlere ve uyuşmazlıklara yol açabilir.

Alacaklı bakımından avukatlık hizmeti; senedin hukuki niteliğinin incelenmesini, sorumlu kişilerin belirlenmesini, vade ve protesto kayıtlarının değerlendirilmesini, alacak hesabını, takip ve tebligat işlemlerini, itirazlara karşı temsil ile haciz ve satış aşamalarının yürütülmesini kapsayabilir. İhtiyati haciz, uzlaşma veya dava gerekip gerekmediği de somut dosyaya göre değerlendirilir.

Borçlu bakımından hizmet; ödeme emrinin ve tebliğ tarihinin incelenmesini, imza ve borç savunmalarının ayrılmasını, ödeme veya teminat belgelerinin değerlendirilmesini, yetki ve zamanaşımı itirazlarının hazırlanmasını, uygun durumda geçici hukuki koruma ve menfi tespit seçeneklerinin ele alınmasını içerir. Ödeme emri geldiğinde kısa başvuru süreleri nedeniyle değerlendirme geciktirilmemelidir.

Takibin avukat tarafından yürütülmesi, tek başına tahsil garantisi oluşturmaz. Borçlunun malvarlığı, alacağın hukuki durumu, tebligat ve mahkeme süreçleri sonucu etkiler. Profesyonel takip, bu başlıkların bir dosya planı içinde değerlendirilmesini sağlar.

Bono, Adi Senet ve Çek Arasındaki Fark Nedir?

Bono, düzenleyenin belirli bir bedeli ödeme taahhüdünü içeren ve özel şekil şartlarına bağlı kambiyo senedidir. Adi senet ise imzalı bir borç ikrarı veya sözleşme gibi, alacağın ispatında kullanılabilen bir belge olabilir. “Sana şu kadar borcum var” şeklindeki imzalı bir yazı, sırf imza taşıdığı için bono kabul edilmez.

Bu ayrım, ödeme emrini, itiraz merciini ve süreyi değiştirir. Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda borca ve imzaya itiraz kural olarak beş gün içinde icra mahkemesine yapılırken, genel haciz yolunda ödeme emrine itirazın temel kuralı yedi gün içinde icra dairesine başvurulmasıdır. Belgenin niteliği ile gerçekten seçilmiş takip yolu birlikte kontrol edilmelidir.

Bono niteliği bulunmayan imzalı belge veya sözleşmeler için Adi Senede / Sözleşmeye Dayanan İcra Takibi yazımızda farklı değerlendirmeler yer alır. Senet bir mal veya hizmet bedeli için verilmişse Faturaya Dayanan İcra Takibi ile ilişki de önem taşıyabilir. Aynı alacağın fatura ve senet üzerinden mükerrer tahsil edilmesi mümkün değildir.

Çek ise bankaya yönelik ödeme emri içeren ayrı bir kambiyo senedidir. Bankaya ibraz, karşılıksızlık işlemi ve bankanın çek yaprağına ilişkin sorumluluğu bono için aynen uygulanmaz. Çeke ilişkin hizmetin kapsamı Çek (Banka Çeki) İcra Takibi sayfamızda açıklanır.

Bono (Senet) İcra Takibinin Temel Kanuni Dayanakları

Senet tahsilinde hem kambiyo hukukunun belgeye ilişkin hükümleri hem de icra hukukunun takip ve başvuru kuralları uygulanır. Aşağıdaki tablo, dosyada hangi düzenlemenin hangi konu için değerlendirildiğini gösterir.

Hangi Senetler Bono Sayılır ve İcra Takibine Konu Olabilir?

Matbu bir senet formunun kullanılması, tek başına belgenin geçerli bir bono olduğunu göstermez. Buna karşılık el yazısıyla düzenlenen bir belge, gerekli unsurları taşıyorsa bono olabilir. Avukat incelemesinde, formun adıyla birlikte senet metni ve imzanın kapsadığı kayıtlar değerlendirilir.

Kimlik numarası, adres, senet sıra numarası veya “bedeli nakden/malen alınmıştır” kaydı uygulamada önem taşıyabilir; bunların tümü aynı nitelikte zorunlu bono unsuru değildir. Gereken kanuni kayıtlarla kimlik tespitine veya temel borç ilişkisine yarayan bilgiler birbirine karıştırılmamalıdır.

Bono vasfı bulunmaması, her olayda temel borcun sona erdiği anlamına gelmez. İmzalı belgenin adi senet olarak ispat gücü, asıl sözleşme ve genel hükümlere göre takip veya dava ihtimali ayrıca ele alınır. Hangi yolun uygun olduğu belge incelenmeden kesinleştirilemez.

Senet Takibi Kime Karşı Yapılır? Ciro, Ciranta ve Aval Ne Demektir?

Senedin elinizde bulunması ile senetten doğan alacağı isteme hakkına sahip olmanız aynı inceleme değildir. Senette birden fazla imza bulunması da herkesin aynı şartlarla sorumlu olduğu anlamına gelmez. Takipten önce imzaların yeri, sıfatı ve ciro zinciri değerlendirilir.

Matbu senetlerdeki “kefil” alanına atılan imza, şartlarına göre aval niteliğinde olabilir. Aval, günlük hayattaki kefillikle ve Türk Borçlar Kanunu’ndaki adi kefaletle aynı düzenleme değildir. “Ben yalnız kefil olarak imzaladım” açıklaması bu nedenle senet üzerindeki kayıt ve imzalarla birlikte ele alınır.

Şirket adına düzenlenen bonoda, şirket borcu ile temsilcinin kişisel sorumluluğu ayrıca ayrılır. Kaşe ve imza yerleşimi, temsil yetkisi ve aval kaydı incelenmeden şirket yetkilisinin şahsen borçlu olduğu söylenemez. Ciro zinciri, tahsil cirosu veya devir yasağı gibi kayıtlar da alacaklının başvuru kapsamını etkileyebilir.

Senet Vadesi Gelmeden İcraya Verilebilir mi?

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda takip için senet alacağının muaccel olması, yani ödenmesinin istenebileceği zamanın gelmesi gerekir. İİK m.168 uyarınca icra dairesi, belgenin kambiyo niteliğiyle birlikte vadenin gelip gelmediğini de inceler. Vadesi ileride olan bir senet, yalnız alacaklının erken tahsil isteğiyle bu yoldan takibe konulamaz.

Bonoda vade; belirli bir gün, düzenleme gününden belirli süre sonrası, görüldüğünde veya görüldükten belirli süre sonrası şeklinde belirlenebilir. Vadesi yazılmamış senet ise TTK m.777/2 uyarınca görüldüğünde ödenecek bono kabul edilir. Bu tür senetlerde ibraz ve süre hesabı, sabit vadeli senetteki hesapla aynı değildir.

Taksitli borç için her bir taksite ayrı senet düzenlenmesi ile tek bononun üzerine birden çok ödeme vadesi yazılması farklı durumlardır. TTK m.703/2, tek kambiyo senedinde birbirini takip eden çeşitli vadeler bakımından özel bir geçersizlik kuralı içerir. Ayrı ayrı düzenlenen senetlerdeyse her belgenin kendi vadesi ve borç ilişkisi incelenir. Bir taksitin ödenmemesi, diğer bütün senetleri her durumda kendiliğinden muaccel hâle getirmez.

Vade gelmeden koruma ihtiyacı varsa ihtiyati haciz gibi tedbirlerin istisnai şartları ayrıca değerlendirilebilir. Bu, vadesi gelmemiş her senedin olağan takibe konulabileceği anlamına gelmez.

Senet İçin Protesto Çekmek Zorunlu mu?

Senet protestosu, ödemenin yapılmadığının kanundaki usulle belirlenmesine yarayan resmî işlemdir. Ödenmeyen bononun kimden tahsil edilmek istendiği, protesto ihtiyacını değiştirir. Bu konuda tüm senet borçluları için tek bir cevap verilemez.

Belirli vadeli bonoyu düzenleyene ve onun lehine aval verene yöneltilen olağan kambiyo takibinde, kural olarak önceden ödememe protestosu çekilmiş olması gerekmez. Ancak cirantalara ve onlar lehine aval verenlere kambiyo hukuku kapsamında başvurulması bakımından protesto, hakların korunmasında belirleyici olabilir.

Belirli bir günde veya düzenlenme gününden ya da görüldükten belirli bir süre sonra ödenecek senetlerde ödememe protestosu için, ödeme gününü izleyen iki iş günü kuralı dikkate alınır. Görüldüğünde ödenecek senetler, “protestosuz” veya “masrafsız” kaydı bulunan senetler ve özel hâller ayrı incelenir. Böyle bir kayıt, ibraz ve gerekli ihbar işlemlerinin tamamını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Bankaya tahsil amacıyla verilen senedin ödenmemiş olarak geri dönmesi, her durumda noter protestosunun hukuki karşılığı değildir. Banka kayıtları, protesto belgesi ve senedin üzerindeki kayıtlar birlikte kontrol edilir. Avukatın vade öncesinde veya hemen vade sonrasında dosyayı incelemesi, özellikle cirantalara başvurma hakkının değerlendirilmesini sağlar.

Senet İcra Takibinde Yetkili İcra Dairesi Hangisidir?

Senet takibinde yetki, yalnız senedi elinde bulunduran kişinin bulunduğu şehre göre belirlenmez. İİK m.50 ile HMK’nın yetki hükümleri ve bononun ödeme yeri kayıtları birlikte değerlendirilir. Genel olarak borçlunun yerleşim yeri; ayrıca koşullarına göre bonodaki ödeme yeri ve senedin düzenlendiği yer yetki bakımından önem taşır.

Ödeme yeri açıkça yazılmamışsa TTK m.777’deki tamamlama kuralının uygulanıp uygulanmayacağı incelenir. Bonoda “Eskişehir mahkemeleri ve icra daireleri yetkilidir” şeklinde bir kayıt bulunması da tek başına her kişi için bağlayıcı değildir. HMK m.17–18 uyarınca yetki sözleşmesinin tarafların sıfatı, yazılı şekli ve uyuşmazlıkla ilişkisi değerlendirilir. Tacir olmayan kişinin sırf senetteki matbu kaydı imzalamış olmasıyla geçerli bir yetki sözleşmesi bulunduğu varsayılmamalıdır.

Birden fazla borçluya başvurulacaksa, düzenleyen, ciranta ve aval veren yönünden yetkinin etkisi ayrıca kontrol edilir. Yetki itirazı, kambiyo takibinde kısa süreye bağlı bir başvurudur. Yanlış yerde takip yapılması, dosyanın ilerleyişini ve masrafını etkileyebilir.

Eskişehir’de senet tahsili veya ödeme emrine karşı temsil talebinde, avukat incelemesiyle yetkili daire ve başvuru yolu belirlenir. Dairenin adres ve iletişim bilgileri için Eskişehir İcra Dairesi rehberi kullanılabilir; dairenin şehirde bulunması, somut senette yetkili olduğunun tek başına kanıtı değildir.

Senet Takibi İçin Avukat İncelemesinde Hangi Belgeler Gerekir?

İlk görüşmede senedin yanında, alacağın geçmişini ve varsa savunmaları ortaya koyan belgeler de önemlidir. Avukat, bunları takip hakkı, bakiye borç, sorumlu kişiler ve süreler yönünden birlikte değerlendirir.

• Senedin ön ve arka yüzü: Vade, bedel, düzenleme kayıtları, imzalar, cirolar ve sonradan eklenen yazılar incelenir.
• Senedin aslı: Kambiyo takibinde İİK m.167’nin senet aslının sunulmasına ilişkin kuralı dikkate alınır. Aslın kimde olduğu ve bankaya teslim edilip edilmediği belirlenir.
• Sözleşme ve temel borç kayıtları: Satış, hizmet, ödünç veya teminat ilişkisini açıklayan sözleşme; fatura, teslim ve yazışma kayıtları değerlendirilir.
• Ödeme belgeleri: Banka dekontu, makbuz, kısmi ödeme kaydı, ibra ve mutabakat; hangi senedin hangi tutarını karşıladığıyla birlikte ele alınır.
• Protesto ve banka evrakı: Protesto tarihi, ibraz veya tahsil kayıtları, iade sebebi ve senet aslının durumu kontrol edilir.
• Taraf ve temsil bilgileri: Doğru kişi veya şirket, temsil yetkisi, aval ve ciro sorumluluğu belirlenir.
• Mevcut icra dosyası: Ödeme emri, tebligat zarfı, elektronik tebliğ kayıtları, dosya numarası ve önceki başvurular incelenir.

Telefonla çekilmiş senet fotoğrafı ilk değerlendirmeye yardımcı olabilir; ancak fotoğrafın bulunması, senet aslının gerektiği aşamalarda bu zorunluluğu ortadan kaldırmaz. Senet kaybolmuşsa veya banka elindeyse, “fotoğrafı yeterlidir” varsayımıyla hareket edilmemelidir. Belgenin güncel durumuna uygun hukuki yol ayrıca belirlenir.

Ödeme emri aldıysanız, yalnız senedin vade tarihini değil ödeme emrinin size nasıl ve ne zaman tebliğ edildiğini de bildirmeniz önemlidir. Süre değerlendirmesi, tebligat kayıtları görülerek yapılmalıdır.

Ödenmeyen Senedin Tahsili Avukat Tarafından Nasıl Yürütülür?

Senet tahsili, belgenin uygun takip yoluna bağlanmasından sonra tebligat, başvurular ve tahsil işlemleriyle devam eder. Avukatlık hizmetinin kapsamı, dosyanın bulunduğu aşamaya göre belirlenir.

1. Hukuki inceleme ve dosya planı: Bono niteliği, vade, ciro ve protesto, borçluların sıfatı, zamanaşımı ve önceki ödemeler incelenir. Kambiyo takibi, genel takip, dava veya geçici koruma ihtiyacı değerlendirilir.
2. Alacak hesabı ve takip: Bakiye ana para, hukuken istenebilecek faiz ve diğer kalemler ayrılır. Yetkili icra dairesi ve belge gereklilikleri kontrol edilerek takip işlemleri yürütülür.
3. Tebligat ve uyuşmazlık yönetimi: Ödeme emrinin tebliği ve süreler izlenir. Borçlu başvurusu varsa borca veya imzaya itirazın niteliğine göre icra mahkemesinde temsil ve gerekli delil değerlendirmesi yapılır.
4. Tahsil ve dosyanın sonuçlandırılması: Kanuni şartları oluştuğunda haciz ve satış işlemleri yürütülür; ödeme veya uzlaşma teklifinin dosya borcuna etkisi değerlendirilir. Kısmi tahsilatlar, giderler ve kapanış işlemleri kontrol edilir.

Borçlu yönünden hizmet, aynı dosyada savunma ve uygun koruma taleplerinin hazırlanmasına odaklanır. Alacaklı ve borçlu menfaatleri farklı olduğu için başvurunun amacı ilk incelemede açıkça belirlenir. Senet alacağının icrada kesinleşmesi ile fiilen tahsil edilmesi ayrı aşamalardır. Dosyanın kesinleşmesi, borçlunun tahsile elverişli malvarlığı bulunduğunu göstermez.

Takip yolunun seçimi ve başlangıç giderleri hakkında genel çerçeve İcra Takibi Başlatma sayfamızda açıklanır. Senet dosyasında bu genel bilgiler, belgenin özel kayıtlarıyla birlikte uygulanır.

Senet İcra Takibinde Ödeme ve İtiraz Süreleri Ne Kadardır?

Aşağıdaki tablo, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla yürütülen takip içindir. İflas yoluna veya genel haciz yoluna ait süreler aynı değildir. Ödeme emrinin türü ve tebliğ tarihi incelenmeden süre hesabı yapılmamalıdır.

Usulsüz tebligat, elektronik tebliğ, resmî tatil veya gecikmiş başvuru iddiası bulunması hâlinde başlangıç tarihi ve uygulanacak yol ayrıca incelenir. Her usulsüzlük iddiası, süreyi kendiliğinden durdurmaz. İcra mahkemesine, genel mahkemeye veya icra dairesine yapılacak farklı başvuruların birbirinin yerine geçtiği varsayılmamalıdır.

Senet İcra Takibine İtiraz Sebepleri Nelerdir?

Senet takibine karşı savunma, borcun neden kabul edilmediğine göre değişir. İmza inkârı, ödeme savunması ve senedin bono niteliğiyle ilgili şikâyet aynı hukuki başvuru değildir. İtirazın gerekçesi, başvuru mercii, süre ve ispat imkânı birlikte belirlenmelidir.

İİK m.169/a kapsamında, borcun bulunmadığı, ödendiği veya ertelendiği savunmalarında resmî ya da imzası ikrar edilmiş belge ile ispat kuralı önemlidir. “Borç ödendi” açıklaması veya belgeyle ilişkilendirilmemiş bir havale kaydı her durumda yeterli değildir. Daha geniş bir inceleme gereken uyuşmazlıkta menfi tespit davası ayrıca ele alınabilir.

İtiraz, genel haciz yolundaki gibi takibin tamamını kendiliğinden durdurmaz. İİK m.169 ve 170’teki satıştan başka takip işlemlerine ilişkin kurallar ile mahkemenin geçici durdurma yetkisi ayrı değerlendirilir. İtirazın kabulü veya geçici durdurma kararı farklı sonuç doğurur; yalnız başvuru yapılmasıyla haciz riskinin tamamen kalktığı varsayılmamalıdır.

Haksız imza inkârı, borca itiraz veya kötü niyetli takip; kanuni şartlarına göre tazminat ve para cezası sonucuna yol açabilir. Her reddedilen başvuruda otomatik olarak aynı yaptırım uygulanmaz. Başvurunun hukuki ve delil temeli avukat tarafından değerlendirilmelidir. Takip türlerine göre kapsamlı karşılaştırma için İcraya / Borca İtiraz sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Ödenmiş Senet, Teminat Senedi ve Bedelsiz Senet Nasıl Değerlendirilir?

Ödenmiş senedin yeniden tahsile konu edilmesi

Bir senedin bedeli tamamen veya kısmen ödendiyse, bu ödeme bakiye hesabında dikkate alınmalıdır. İhtilaf çoğu kez ödemenin yapılmasından değil, hangi senet için yapıldığının gösterilememesinden kaynaklanır. Aynı kişiler arasında birden fazla senet veya ticari ilişki varsa, açıklamasız havale ile belirli senedin ödendiği her durumda ispatlanamayabilir.

Avukat incelemesinde ödeme dekontu, makbuz, yazışma, senet üzerine düşülen kayıt ve alacaklının açıklamaları birlikte değerlendirilir. Ödenmiş senet hâlen alacaklıda bulunuyorsa senedin iadesi, ibra ve mevcut icra dosyasının hesapları ayrıca ele alınır. İcra dosyası açıldıktan sonra alacaklıya doğrudan yapılan ödeme de dosya borcu, faiz ve giderler bakımından kontrol edilmelidir.

Teminat senedi ve sözleşmeyle bağlantısı

Teminat senedi, bir sözleşmedeki yükümlülüğün güvence altına alınması amacıyla verilebilir. Ancak “Bu senet teminattı” şeklindeki açıklama, kambiyo takibini her olayda kendiliğinden geçersiz kılmaz. Hangi yükümlülüğün teminat altına alındığı, teminatın hangi koşulda kullanılabileceği ve bu koşulun gerçekleşip gerçekleşmediği önemlidir.

Sözleşmenin senetle tarih, tutar ve taraflar bakımından ilişkilendirilmesi; senet metnindeki şart veya teminat kaydının niteliği ve ileri sürülebilecek ispat belgeleri değerlendirilir. Senette yalnız “teminat” yazması, tek başına bütün savunmaları çözmez. İnceleme, itiraz veya şikâyet ile genel mahkemede dava seçeneklerinin doğru ayrılmasını gerektirir.

Malın teslim edilmemesi ve bedelsizlik savunması

Senet bir satış veya hizmet nedeniyle verilmiş, karşı edim yerine getirilmemişse bedelsizlik, yani senedin dayandığı karşılığın bulunmaması veya ortadan kalkması gündeme gelebilir. Temel borç ilişkisindeki bu savunmanın ilk alacaklıya ya da senedi ciroyla edinen sonraki hamile karşı ileri sürülebilmesi aynı değildir. TTK m.687 çerçevesinde kişisel savunmalar ve hamilin senedi edinme durumu ayrıca incelenir.

Bu dosyalarda avukatlık hizmeti; senet, sözleşme, teslim veya hizmet kaydı ve ödeme belgelerinin birlikte değerlendirilmesini kapsar. Uyuşmazlığın yalnız senet üzerindeki yazılara indirgenmesi, savunmanın önemli bir bölümünü dışarıda bırakabilir.

Boş Senet İmzalamak, Açık Bono ve Tüketici Senetleri

Boş senet veya açık bono, imzalandığı sırada bazı alanları doldurulmamış belgeyi anlatır. Boş imza atılmış olması, senedin daha sonra kullanılmasını veya sorumluluğu her durumda kendiliğinden ortadan kaldırmaz. TTK m.778’in atfıyla uygulanan m.680 uyarınca, belgenin anlaşmaya aykırı doldurulması ile hamile karşı ileri sürülebilecek savunmalar birlikte değerlendirilir.

Avukat incelemesinde boş bırakılan alanlar, doldurma yetkisinin kapsamı, tarafların anlaşması, yazışmalar ve senedin sonradan kimlere devredildiği ele alınır. Mevcut tutarın veya vadenin sonradan değiştirilmesi ise açık bononun anlaşmaya uygun doldurulmasından farklıdır; tahrifat iddiası ve imzaların değişiklikten önce veya sonra atılmış olması ayrıca incelenir.

Taksitli alışveriş nedeniyle imzalanan senetler

Tüketici işlemlerinde 6502 sayılı Kanun m.4/5 özel bir koruma getirir: tüketici işlemi nedeniyle kıymetli evrak düzenlenecekse nama yazılı ve her taksit için ayrı ayrı senet düzenlenmesi gerekir. Bu kurala aykırı senetler tüketici yönünden geçersizdir. Tüketiciye ait adın senede yazılmış olması, belgenin hukuken nama yazılı olduğu anlamına tek başına gelmez.

Mobilya, beyaz eşya, eğitim veya başka bir tüketici işlemi nedeniyle verilmiş senedin takibinde, satış sözleşmesi, taksit planı, senetlerin sayısı ve devir kayıtları birlikte incelenir. Senedin tüketici yönünden geçersizliği ile temel sözleşmeden kaynaklanan borcun varlığı aynı mesele değildir. Bu nedenle hem belgeye hem işlem türüne uygun temsil gerekir.

Senet İçin Menfi Tespit, İstirdat ve Takibin Durdurulması

Menfi tespit davası, senet nedeniyle borçlu olunmadığının belirlenmesini amaçlar. İstirdat davası ise şartları bulunduğunda, borçlu olunmayan paranın icra baskısı altında ödenmesinden sonra geri alınmasına yöneliktir. İcra mahkemesindeki sınırlı inceleme ile genel mahkemedeki dava birbirinden ayrılır.

İİK m.72’de, takipten önce açılan menfi tespit davasında takibin durdurulmasına yönelik tedbir ile takipten sonra açılan davada icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesine yönelik tedbir farklı düzenlenmiştir. Takipten sonraki menfi tespit davasında bu hüküm uyarınca tedbirle takibin durdurulmasına karar verilemez; uygun koşullarda paranın alacaklıya ödenmesinin önlenmesi istenebilir. Dava şartı arabuluculuk başvurusundan sonra başlatılan takiplerde 6325 sayılı Kanun m.18/A/16’daki özel koşullar ayrıca değerlendirilir.

Bu tedbirlerde kanunun öngördüğü, alacağın yüzde on beşinden aşağı olmayan teminat ve diğer şartlar dikkate alınır. Teminat gösterilmesi tek başına talebin kabulünü sağlamaz. İcra mahkemesinin özel takip hükümlerine göre verebileceği geçici durdurma kararı da İİK m.72’deki tedbirden ayrı bir yoldur.

İİK m.72 kapsamındaki bağımsız istirdat davasında, borçlu olunmayan paranın ödenmesinden itibaren bir yıllık süre önemlidir. Devam eden menfi tespit davası sırasında ödeme yapılması hâlinde davaya istirdat olarak devam edilmesine ilişkin düzenleme ayrıca değerlendirilir. Ödemenin zamanı ve hukuki niteliği görülmeden tek bir dava yolu önerilemez.

Görevli mahkeme, uyuşmazlığın kambiyo, tüketici veya başka bir hukuki ilişkiye dayanmasına göre incelenir. TTK m.5/A kapsamındaki ticari alacak, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava şartı arabuluculuk gündeme gelir. İcra takibinin başlatılması veya icra mahkemesine süresinde itiraz için aynı arabuluculuk şartı otomatik olarak uygulanmaz. Arabuluculuk başvurusu, ödeme emrindeki beş günlük itiraz süresinin kendiliğinden uzadığı şeklinde yorumlanmamalıdır.

Senet İcra Takibinde Faiz ve Alacak Hesabı Nasıl Değerlendirilir?

Senet üzerindeki bedel, dosyadaki güncel toplam borçla aynı olmayabilir. Ana para, önceki ödemeler, takip öncesi ve sonrası faiz ile hukuken istenebilecek giderler ayrı gösterilmelidir. Senet yenilenmişse veya aynı borç için başka belge verilmişse, önceki senet ve ödeme kayıtları da hesapta dikkate alınır.

Senet faizi: vade, faiz türü ve dönem

Sabit vadeli bonoda temerrüt faizi bakımından vade tarihi önem taşır. Talep edilebilecek faiz türü; TTK, 3095 sayılı Kanun, işlemin niteliği ve geçerli sözleşme hükümleri birlikte değerlendirilerek belirlenir. Ticari temerrüt faizi veya avans faizi talebi ile yasal faiz aynı hesap değildir. Döviz bedelli senette de faiz ve para birimine ilişkin ayrı kurallar ele alınır.

Faiz oranları ve bazı tarifeler zaman içinde değişebileceğinden, bütün dosyalarda tek bir sabit oran kullanılmamalıdır. Kısmi ödeme yapıldıysa ödeme tarihi, mahsup sırası ve kalan tutarın hangi tarihten itibaren faiz taşıdığı incelenir. Hesaplamaya yardımcı genel araç için Yasal Faiz / Reeskont Hesaplama sayfamıza ulaşabilirsiniz; araç sonucu, somut senette doğru faiz türünün belirlendiği anlamına gelmez.

Senet üzerine yazılmış faiz kaydı

Bonoya yazılan faiz şartının geçerliliği de vade türüne bağlıdır. TTK m.778’in atfıyla uygulanan m.675, senet üzerindeki faiz şartını görüldüğünde veya görüldükten belirli süre sonra ödenecek senetler bakımından düzenler. Diğer vadeli senetlerde böyle bir kayıt yazılmamış sayılabilir. Bu durum, vade sonrası hukuken istenebilecek temerrüt faizinin de her durumda ortadan kalktığı anlamına gelmez.

TTK m.725 kapsamında başvurma hakkıyla bağlantılı protesto ve ihbar giderleri ile binde üçü aşmayan komisyon gibi kalemlerin talep şartları ayrıca kontrol edilir. Çeke özgü tazminat, sırf senet ödenmediği için bonoya aynen eklenemez. Dosyada faiz, komisyon, takip gideri ve varsa yargılama sonunda hükmedilebilecek tazminatlar ayrı hukuki kalemlerdir.

Senet İcra Takibinin Harç, Masraf ve Avukat Ücreti

Senet icra takibi masrafı, yalnız senet bedeline göre belirlenen tek bir rakamdan oluşmaz. Takip tutarı, borçlu sayısı, tebligat, haciz ve satış gerekliliği ile mahkeme başvuruları gideri etkiler. İlk incelemede avukatlık hizmetinin kapsamı ve öngörülebilen gider kalemleri açıklığa kavuşturulur.

Takip giderleri çoğunlukla başlangıçta alacaklı tarafından avans olarak karşılanır; borçluya yükletilmesi ve tahsili kanuni şartlara bağlıdır. “Masrafı borçlu ödeyecek” açıklaması, alacaklının başlangıçta hiç gider karşılamayacağı veya bütün giderlerin kesin olarak tahsil edileceği anlamına gelmez.

İtiraz, menfi tespit veya ihtiyati haciz gibi ayrı işlemler hizmet kapsamını ve giderleri değiştirebilir. Dosya için ücret değerlendirmesi yapılırken yalnız senet bedeli değil, mevcut aşama ve temsil ihtiyacı da ele alınır. Genel gider çerçevesi İcra Takibi Başlatma: Harç ve Masraflar bölümünde yer alır.

Ödenmeyen Senet İçin İhtiyati Haciz, Haciz ve Tahsil Hizmeti

İhtiyati haciz, gerekli şartlar bulunduğunda para alacağının tahsilini güvenceye almaya yönelik geçici hukuki korumadır. İİK m.257 ve devamında alacağın niteliği, vadesi ve güvence durumu bakımından şartlar düzenlenmiştir. Vadesi gelmemiş alacaklarda yalnız kanundaki istisnai sebepler çerçevesinde değerlendirme yapılabilir.

Avukatlık hizmeti; senet ve sorumluluk kayıtlarının incelenmesini, yetkili mahkemenin belirlenmesini, delil ve teminat ihtiyacının değerlendirilmesini, kararın uygulanması ve gerekli devam işlemlerinin izlenmesini kapsayabilir. Cirantaya yöneltilen taleplerde protesto ve başvurma hakkı ayrıca önem taşır. İhtiyati haciz kararı, alacağın kesin olarak tahsil edildiği veya her mala sınırsız biçimde haciz konulabileceği anlamına gelmez.

Takibin aşamasına ve mahkeme kararlarına göre olağan haciz, muhafaza, satış ve tahsil işlemleri gündeme gelebilir. Borçlunun malvarlığı, mevcut hacizler, alacağın sırası, haczedilebilirlik ve satış giderleri değerlendirilir. İcra dosyasına para gelmesiyle bu paranın alacaklıya ödenmesi de farklı aşamalar olabilir.

Uzlaşma veya taksitlendirme teklifinde toplam bakiye, faiz ve giderler, ödemelerin hangi senetleri kapatacağı ve senetlerin iadesi ele alınır. Bir ödeme planının kabul edilmesi, bütün hakların kendiliğinden ortadan kalktığı şeklinde yorumlanmamalıdır. Hukuki temsil, dosya hesabı ve anlaşma şartlarının birlikte değerlendirilmesini sağlar.

Senet İcra Takibinde Zamanaşımı Kaç Yıldır?

“Senet kaç yılda zamanaşımına uğrar?” sorusunun cevabı, senedin bono niteliğine ve talebin kime yöneltildiğine göre değişir. TTK m.778, 749–751 ve düzenleyenin sorumluluğuna ilişkin m.779 birlikte değerlendirilir.

Dava, takip talebi ve TTK m.750–751 kapsamındaki işlemler zamanaşımını kesebilir. Kesilme, işlem hangi kişi hakkında yapılmışsa o kişi bakımından sonuç doğurur. Açılmış bir icra dosyası bulunması da dosyanın ilerleyişi ve sonraki işlemler hiç incelenmeden “artık süre işlemez” denilmesini sağlamaz.

Bono zamanaşımı ile temel satış, hizmet veya ödünç ilişkisinden kaynaklanan talebin süresi aynı değildir. Farklı bir hukuki talebin şartları ve delilleri ayrıca incelenebilir. Bununla birlikte, bono için takip yolu değiştirilerek otomatik olarak daha uzun bir zamanaşımı süresine geçildiği söylenemez.

Takipten önceki zamanaşımı savunması ile takibin kesinleşmesinden sonraki zamanaşımı iddiasında başvuru yolu farklı olabilir. Avukat değerlendirmesinde senedin vadesi, borçlu sıfatı ve icra dosyasındaki işlemlerin tarihleri birlikte ele alınır.

Senet Kaybolursa veya Senet Borcu Ödenmezse Ne Olur?

Kaybolan veya çalınan senet

Senet aslının kaybolması, yırtılması, çalınması veya başka bir nedenle elde bulunmaması hâlinde kıymetli evrakın iptali ve gerekli koruma işlemleri değerlendirilebilir. TTK m.651–652 ile bonoya uygulanabilen iptal hükümleri bu konuda önem taşır. Senedin fotoğrafı bulunması, zayi sorununu her durumda tek başına çözmez.

İptal, alacak hakkının varlığı, senedin yeniden tahsili ve olası üçüncü kişi hakları birbirinden ayrılarak incelenir. Bir ödeme yasağı veya mahkeme tedbiri varsa, dosyanın mevcut durumuna etkisi değerlendirilir. Kayıp senet hakkında hukuki başvuru yapılmadan sırf yeni bir kâğıt düzenlenmesi, eski belgenin kullanılma riskini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

“Senet ödenmezse hapse girilir mi?”

Senet bedelinin ödenmemesi, tek başına çek mevzuatındaki karşılıksız çek şikâyetine dönüşmez veya sırf sözleşmesel borç nedeniyle otomatik hapis sonucu doğurmaz. İcra dosyasında mal beyanı ve geçerli icra taahhüdü gibi ayrı yükümlülükler ile bunların ihlaline bağlanan sonuçlar farklı düzenlemelerdir; somut işlem ve kanuni şartlar incelenir.

Sahte imza, belge tahrifatı veya dolandırıcılık iddiasında ceza hukuku yönünden ayrıca değerlendirme gerekebilir. Suç duyurusunda bulunulması, ödeme emrindeki itiraz süresini kendiliğinden uzatmaz ve icra takibini otomatik olarak durdurmaz. İcra ve ceza başvurularının birbirinden bağımsız ihtiyaçları avukat tarafından birlikte değerlendirilmelidir.

Bono (Senet) İcra Takibi Hakkında Sık Sorulan Sorular

İlgili Mevzuat ve Resmî Kaynaklar

Bu sayfadaki kanuni çerçeve, aşağıdaki düzenlemeler ve ilgili resmî kaynaklar üzerinden değerlendirilmiştir. Eski uygulama veya taslak metinler, yürürlükteki kanunla aynı kabul edilmemelidir.

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — özellikle m.5/A, 651–652, 675–690, 700–751 ve 776–779. Ticaret Bakanlığı yayımlı kanun metni ilgili bono hükümleri için ayrıca incelenebilir.
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — özellikle m.50, 72, 167–170/a ve 257–268.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — yetki, ispat ve yargılama hükümleri.
• 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun — faiz türü ve talep koşulları.
• 492 sayılı Harçlar Kanunu ve yürürlükteki (1) sayılı tarife — takip ve tahsil harçları.
• Ticaret Bakanlığı: Taksitle Satış Sözleşmeleri — tüketici işlemlerinde nama yazılı ve her taksit için ayrı senet kuralı.
• Adalet Bakanlığı: Arabuluculuğa ilişkin mevzuat — TTK m.5/A’nın menfi tespit ve istirdat dâhil ticari davalara ilişkin düzenlemesi.
• UYAP: Borca itirazda ispat ve şirket imzasının değerlendirilmesi, teminat senedine ilişkin değerlendirme ve vadesi yazılmayan bonoda süre değerlendirmesi — her dosyanın koşulları ayrıca incelenir.

İlgili hizmet ve açıklamalar: İcra Hukuku, İcra Takibi Başlatma, İcraya / Borca İtiraz, Adi Senede / Sözleşmeye Dayanan İcra Takibi ve Çek (Banka Çeki) İcra Takibi.