
Ceza Hukuku · Av. Emre Taş
Hâkim Önündeki Sorguda Savunma ve Müdafi Yardımı
Hâkim önündeki sorguda ne olur? Suçlamanın açıklanması, müdafi yardımı, susma hakkı, tutanak ve tutuklama istemine ilişkin savunma.
Ön Görüşme FormuSorgu ile kolluk veya savcılık ifadesi farklı işlemlerdir
Hâkim önündeki sorgu, şüpheli veya sanığın hâkim ya da mahkeme tarafından dinlenmesidir. Kollukta veya savcılıkta ifade verilmiş olması sorgu aşamasındaki savunma güvencelerini ortadan kaldırmaz. Soruşturma sırasında tutuklama istemiyle sevk edilen kişi bakımından hem suçlamanın hem özgürlüğü sınırlayacak tedbirin koşulları değerlendirilir.
Bu yazı sorgunun gerçekleşmesi anına odaklanır. Savcının istemine karşı önceden hazırlanacak belge ve gerekçe düzeni tutuklamaya sevke karşı beyanlar yazısında; kolluk aşaması ise İfade, Yakalama ve Gözaltı sayfasında ele alınır.
Sorgudan önce suçlama ve istem nasıl öğrenilir?
CMK m.147’de ifade ve sorgu güvenceleri düzenlenir. Kişiye yüklenen suçun anlatılması, müdafi yardımından yararlanma ve suçlama hakkında açıklamada bulunmama hakkının bildirilmesi önemlidir. Kimlik bilgilerine ilişkin yükümlülük ile isnat hakkında susma hakkı aynı şey değildir. Suçlamanın yalnız kanun numarasıyla belirtilmesi, somut olayın anlaşılmasına her zaman yeterli olmaz.
Müdafi, ulaşılabilen dosya içeriği ve sevk istemi üzerinden kişiyle görüşür. Dosyada kısıtlama varsa hangi bilgi ve belgelere erişilebildiği, tedbir savunmasının hangi bilgi üzerinden kurulabildiği ayrıca belirlenir. Eksik erişim veya hazırlık ihtiyacı somut olarak kayda geçirilir; bilinmeyen dosya içeriği tahminle tamamlanmaz.
Tutuklama istenildiğinde CMK m.101/3 uyarınca müdafi yardımından yararlanılır. Seçilmiş avukat bulunmaması hâlinde görevlendirme değerlendirilir. Avukatın adı tutanakta yazılı olduğu için fiilen görüşme ve etkili yardım sağlandığı peşinen kabul edilmemelidir; işlemin gerçekleşme biçimi önem taşır.

Olay anlatımı ile tutuklama nedenlerine cevap
Sorguda kişinin isnat edilen davranışa ilişkin açıklaması ile tedbirin gerekliliğine ilişkin beyanlar ayrı düzenlenebilir. Olay anlatımı tarih, yer, rol ve doğrudan bilinen olgular üzerinden yapılır. Başkalarından duyulanlar veya hatırlanmayan ayrıntılar kesin bilgi gibi aktarılmamalıdır. Önceki ifadeden farklılık varsa bunun nedeni açıklanır.
Tutuklama bakımından kuvvetli suç şüphesi, kaçma veya delile müdahale riski, ölçülülük ve adli kontrolün yeterliliği ayrı sorulardır. Sabit ikamet veya iş belgesi yararlı olabilir; fakat bunların bulunması her dosyada otomatik serbest bırakılma sağlamaz. Aynı şekilde isnadın katalog suç olması da değerlendirmeyi yalnız suç adına indirgemeye izin vermez.
| Sorgu konusu | Açıklamanın odağı |
|---|---|
| Suçlanan fiil | Kişiye isnat edilen somut davranış |
| Delil bağlantısı | Belgenin veya beyanın kişiyi nasıl ilişkilendirdiği |
| Kaçma iddiası | Somut davranışlar ve düzenli yaşam bağları |
| Delile müdahale | Toplanan ve hâlen etkilenebilecek deliller |
| Alternatif tedbir | Daha hafif yükümlülüğün neden yeterli olabileceği |
Müdafiin işlem sırasındaki rolü
Müdafi, suçlamanın ve istemin anlaşılmasını, gerekli açıklamaların sunulmasını ve usule ilişkin taleplerin kayda geçirilmesini takip eder. Belgelerin hangi hususu gösterdiği açıklanarak dosyaya sunulması, sözlü savunmanın somutlaştırılmasına yardımcı olur. Savunma, yalnız kişi hakkında olumlu sıfatların sıralanmasından oluşmamalıdır.
Tercüman veya iletişim desteği ihtiyacı, sağlık durumu ve fiilen savunma yapmayı etkileyen engeller varsa bunlar işlem sırasında belirtilir. Susma hakkının kullanılması ya da isnadın reddi, tek başına kişinin bütün tedbir koşullarını kabul ettiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Her dosyada hakların kullanımı somut koşullarla değerlendirilir.
Tutanak ve kararın sonunda ne kontrol edilir?
Sorgu tutanağında sunulan beyanlar, müdafiin talepleri, ekler ve kararın doğru gösterildiği kontrol edilir. Eksik veya hatalı kayıt bulunduğunda bunun belirli biçimde düzeltilmesi istenir. Özellikle sunulan belgeyle ilgili talebin hiç görünmemesi, sonradan kararın nasıl değerlendirildiğini takip etmeyi güçleştirebilir.
Tutuklama veya adli kontrol kararı verilmişse gerekçesi, yükümlülüklerin kapsamı ve kanun yolu bildirimleri alınır. CMK m.101, somut gerekçe ve karar örneğinin verilmesine ilişkin güvenceler içerir. Kararın öğrenilme zamanı saklanır; itirazın takvimi yalnız daha sonra yazılacak bir belgenin bekleneceği varsayımıyla ertelenmez.
Karar sonrası süreli başvuru tutuklamaya itiraz yazısında açıklanır. Hizmetin bütün aşamaları Sorgu, Tutuklama ve Tahliye sayfasında bulunur.
Sık sorulan sorular
Savcı tutuklama isterse hâkim aynı kararı vermek zorunda mı?
Hayır. Hâkim istemi ve tedbir koşullarını değerlendirir; sevk tek başına tutuklama kararı değildir.
Daha önce ifade verdim, sorguda açıklama yapabilir miyim?
Sorgu ayrı işlemdir. Önceki ifade ve yeni açıklamalar birlikte, haklar gözetilerek değerlendirilir.
Tutuklama istenirken avukat bulunması gerekir mi?
CMK m.101/3 müdafi yardımını düzenler; seçilmiş müdafi yoksa baro görevlendirmesi gündeme gelir.
Sadece sabit adres belgesi yeterli olur mu?
Tek başına sonuç sağlamaz. Şüphe, riskler, ölçülülük ve alternatifler birlikte ele alınır.
Sorgu tutanağındaki eksiklik sonradan önem taşır mı?
Evet. Hangi savunma ve talebin sunulduğunun görülmesi, karar ve kanun yolu incelemesi için önemlidir.
Mevzuat ve kaynaklar
Mevzuat kontrolü: 15 Ekim 2026. Genel bilgilendirmedir; özel hükümler, olay ve karar tarihleri ile dosya belgeleri birlikte değerlendirilir.

