
Ceza Hukuku · Av. Emre Taş
Gözaltında Serbest Bırakılma ve İtiraz Talepleri
Devam eden yakalama ve gözaltına karşı CMK 91/5 başvurusu: kimlerin başvurabileceği, yetkili merci, somut gerekçeler, belgeler ve kararın takibi.
Ön Görüşme FormuGözaltında serbest bırakılma hangi yolla istenir?
Gözaltında serbest bırakılma talebi, kişinin özgürlüğünü sınırlayan tedbirin neden sona erdirilmesi gerektiğini açıklar. Savcılığa, gözaltının gereksiz veya hukuka aykırı olduğuna ilişkin somut talep sunulabilir. Bunun yanında CMK m.91/5, yakalama işlemine ve savcının yazılı gözaltı veya uzatma emrine karşı sulh ceza hâkimine özel bir başvuru imkânı tanır.
Savcılığa talep sunmak ile hâkimden yargısal inceleme istemek aynı işlem değildir. Savcılığa yapılan talep, uygun koşullarda kullanılabilecek hâkim başvurusunun yerine geçmiş sayılmamalıdır. Hangi işlem devam ediyor, hangi kararın kaldırılması veya hangi işlemin denetlenmesi isteniyor, başvuruda açıkça belirtilmelidir.
Gündelik dilde kullanılan “itiraz” sözcüğü farklı başvuruları kapsayabilir. Bu yazı, devam eden yakalama ve gözaltındaki CMK m.91/5 yoluna odaklanır. Tutuklama kararı verilmişse artık kararın niteliğine uygun itiraz veya tahliye yolu ayrıca değerlendirilir.
Kimler başvurabilir, yakınlık nasıl gösterilir?
CMK m.91/5’te yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ve birinci veya ikinci derece kan hısımları sayılır. Kişinin anne veya babası, çocuğu; ikinci derecede kardeşi, büyükannesi/büyükbabası veya torunu bu yakınlık hesabında gündeme gelir. Her akraba, arkadaş veya birlikte yaşayan kişi sırf yakınlığı nedeniyle bu özel listedeki başvuru hakkına sahip değildir.
Yakının başvurusunda kişiyle ilişkisi ve hangi sıfatla başvurduğu açıklanmalıdır. Gerekirse bu ilişkiyi gösteren belge sağlanır. Müdafi sıfatıyla yapılan başvurunun temeli ile eş veya kan hısımı olarak yapılan başvurunun temeli farklıdır; dilekçede sıfat belirsiz bırakılmamalıdır.
Başvurabilecek yakınların bulunması, şüphelinin yerine olay hakkında kesin bilgiler üretme yetkisi vermez. Yakın, bizzat bildiği hususları ve ulaşabildiği belgeleri aktarır. İşlemin saati veya gerekçesi bilinmiyorsa bu bilinmezlik belirtilerek ilgili kayıtların incelenmesi istenir.

Hangi hâkime, ne zaman başvurulur?
Özel başvuru mercii sulh ceza hâkimidir. İlgili soruşturma, yakalamanın gerçekleştiği yer ve işlem bilgileri üzerinden yetkili hâkimlik belirlenmeli; doğru adliye ve kayıt birimi doğrulanmalıdır. Başvurunun teslim edildiğini ve hangi dosyaya alındığını gösteren kayıt saklanmalıdır.
CMK m.91/5, devam eden özgürlük kısıtlamasının süratle denetlenmesini amaçlar. Bu yolu, tutuklama kararına karşı genel itiraz süresini bekleyerek kullanmak doğru değildir. Tedbir sürerken gerekçe ve mevcut belgelerle gecikmeden başvurulması değerlendirilir.
Sulh ceza hâkimi evrak üzerinden derhâl ve en geç 24 saat dolmadan başvuruyu sonuçlandırır. Bu, hâkimin inceleme süresidir; kişiye tanınmış “24 saat içinde başvuru yapma” süresi veya gözaltını 24 saat uzatma yetkisi değildir. Mevcut gözaltı süreleri ve tedbirin gereklilik denetimi işlemeye devam eder.
Serbest bırakılma gerekçesi nasıl somutlaştırılır?
Talep, yalnız suçlamanın reddinden oluşmamalıdır. Gözaltı tedbirinin şartlarıyla bağlantı kurulmalıdır: Somut delil bulunmadığı mı ileri sürülüyor, gereken işlemler tamamlandı mı, süre aşıldı mı, uzatma emri veya yetki bakımından sorun mu var? Her iddianın dayandığı belge veya kayıt belirtilmelidir.
| İleri sürülen neden | Somutlaştırma örneği |
|---|---|
| Süre sorunu | Fiilî yakalama saati, geçen süre, uzatma ve sevk kayıtları |
| Gerekliliğin sona ermesi | Alınan ifade, toplanan belge ve beklenen işlemin durumu |
| Delil bağlantısı | İsnadın kişiye hangi somut olguyla bağlandığının sorgulanması |
| Karar veya uzatma sorunu | Yazılı emir, yetki, gerekçe ve bildirim eksikliğinin gösterilmesi |
| Sağlık ve özel ihtiyaç | Güncel rapor, tedavi ihtiyacı ve tedbirle bağlantılı somut durum |
Örneğin “işim var, çıkmam gerekiyor” açıklaması tek başına tedbirin hukuka aykırılığını göstermeyebilir. Buna karşılık araştırılması gereken işlemlerin tamamlandığını gösteren kayıtlar, gözaltının soruşturma bakımından devamına neden ihtiyaç kaldığı sorusunu somutlaştırır. Sağlık bilgileri de tıbbi belgelerle ve tedbirin uygulanışına etkisiyle birlikte değerlendirilir.
Başvuru dilekçesi hangi bilgileri içermeli?
Dilekçenin uzunluğu kadar hedefinin açıklığı önemlidir. Yakalanan kişinin kimliği, soruşturma numarası biliniyorsa bu numara, bulunduğu birim, fiilî yakalama zamanı ve başvurulan işlem yazılır. Başvuranın sıfatı, ulaşılabilecek iletişim bilgisi, hukuki ve somut nedenler ile talep ayrı gösterilir.
- Merci ve dosya: İlgili sulh ceza hâkimliği ile bilinen soruşturma bilgileri.
- Kişiler ve sıfat: Yakalanan kişi, başvuran ve kanundaki başvuru ilişkisi.
- İşlem ve zaman çizelgesi: Yakalama, gözaltı, uzatma ve varsa sevk bilgileri.
- Nedenler: Hukuka aykırılık veya gerekliliğin sona ermesi iddiaları ve dayanakları.
- Ekler ve talep: Karar/tutanak/raporlar ile CMK m.91/5 kapsamında yapılması istenen inceleme.
Bu sıra bir hazırlık çerçevesidir; her dosyaya aynen uygulanacak hazır dilekçe değildir. Bilinmeyen dosya veya saat bilgileri uydurulmamalıdır. Ulaşılamayan kararın adı ve ilgili birim belirtilerek dosyadan getirtilmesi veya incelenmesi istenebilir. Başvurunun aciliyeti ile belgenin temini birlikte değerlendirilmelidir.
Ekler isimlendirilip numaralandırıldığında anlatımdaki dayanakların takibi kolaylaşır. Aynı belgeyi farklı adlarla tekrar eklemek veya olayla ilgisiz çok sayıda kişisel veriyi dosyaya taşımak yerine her ekin hangi iddiayı desteklediği gösterilir.
Başvurudan sonra hangi karar ve işlem takip edilir?
CMK m.91/5’e göre hâkim inceleme sonunda başvuruyu reddedebilir veya kişinin soruşturma evrakıyla birlikte derhâl Cumhuriyet savcılığında hazır bulundurulmasına karar verebilir. Kanundaki karar biçimi ile başvurunun serbest bırakılmayı sağlama amacı birbirinden ayrılmalıdır: Başvuru yapılması, kişinin aynı anda otomatik olarak serbest kalacağı anlamına gelmez.
Başvurunun kaydı, hâkimin kararı, kararın ilgili birime ulaşması ve fiilî uygulama izlenir. Bu sırada adliyeye sevk veya yeni bir karar verilirse hangi tedbirin hâlen yürürlükte olduğu yeniden belirlenir. Eski gözaltı işlemine ilişkin dilekçenin, sonradan verilen tutuklama kararına itiraz yerine geçtiği varsayılmamalıdır.
Serbest bırakılma sonrasında soruşturma devam edebilir. Bırakılma kaydı, teslim edilen belgeler ve sonraki çağrı bilgileri saklanmalıdır. CMK m.91/6 kapsamındaki durumlarda aynı fiil nedeniyle yeniden yakalama için yeni ve yeterli delil ile savcı kararı koşulları ayrıca aranır.
Gözaltına itiraz, tutuklamaya itiraz ve tahliye farkı
Gözaltı aşamasındaki m.91/5 başvurusu ile tutuklama kararına karşı kanun yolu farklıdır. Tutuklamaya itirazda CMK m.267 ve devamındaki usul, kararın öğrenilmesi ve geçerli süre düzenlemesi değerlendirilir. Tahliye talebi ise m.104 kapsamında dosyanın aşamasına göre ele alınır. Birinin süresi veya mercii diğerine otomatik olarak uygulanamaz.
İşlem hukuka aykırı görülüyorsa sonradan tazminat veya başka bir başvuru ihtimali de gündeme gelebilir; bunlar devam eden gözaltının derhâl denetimiyle aynı amaç ve usule sahip değildir. Önce kişinin güncel özgürlük durumu ve yürürlükteki karar netleştirilmelidir.
Karar ve tutanakların ilk değerlendirmesi için yakalama ve gözaltı işlemlerinin incelenmesi; hâkim tarafından tutuklama veya adli kontrol uygulanmışsa Tutuklama ve Adli Kontrol rehberi incelenebilir. Hukuki yardımın aşamaları İfade, Yakalama ve Gözaltı genel sayfasında açıklanır.
Sık sorulan sorular
Gözaltına itirazı yalnız avukat mı yapabilir?
Hayır. CMK m.91/5’te yakalanan kişi, kanuni temsilci, eş ve belirli derecedeki kan hısımları da sayılmıştır. Başvuranın kanundaki sıfatı açıklanmalıdır.
Kardeş olarak başvurabilir miyim?
Kardeş ikinci derece kan hısımıdır. CMK m.91/5 çerçevesinde yakınlık ve işlem bilgileri gösterilerek başvuru değerlendirilebilir.
Başvuru için 24 saat beklemek gerekiyor mu?
Hayır. Kanundaki 24 saat hâkimin başvuruyu sonuçlandırmasının üst sınırıdır. Devam eden tedbirin denetimi gecikmeden istenebilir.
Başvuru yapmak gözaltını durdurur mu?
Başvurunun kendisi tedbiri otomatik olarak sona erdirmez. Karar, kanuni süreler ve fiilî uygulama takip edilmelidir.
Hâkim tutuklama kararı verirse aynı dilekçe yeterli olur mu?
Hayır. Yeni kararın niteliğine göre tutuklamaya itiraz veya tahliye talebi ayrıca değerlendirilir. Önceki gözaltı başvurusu bunların yerine geçmiş sayılmaz.
Mevzuat ve kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — ilgili madde numaraları metinde gösterilmiştir
- Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği — Adalet Bakanlığı
Mevzuat kontrolü: 15 Ekim 2026. Açıklamalar genel bilgilendirme içindir; olayın belgeleri, tarihleri ve özel hükümleri birlikte değerlendirilir.

