
Ceza Hukuku · Av. Emre Taş
Eşya ve Malvarlığına El Koyma: Karar ve Tedbirin Kapsamı
Eşyaya el koyma, banka hesabı ve taşınmaz tedbirleri nasıl incelenir? CMK 123, 127 ve 128 kapsamında dayanak, kapsam ve ölçülülük.
Ön Görüşme FormuEl koyma ne anlama gelir?
El koyma, eşya veya malvarlığı değeri üzerindeki tasarrufun ceza muhakemesi amacıyla sınırlandırılmasıdır. Delil olabilecek bir telefonun alınmasıyla, suçtan elde edildiği ileri sürülen banka hesabına tedbir uygulanması aynı koşullara dayanmayabilir. Önce kararın hangi kanun hükmüne göre verildiği ve neyi korumayı amaçladığı belirlenmelidir.
El koyma, müsadere kararı değildir. Tedbir sırasında mülkiyetin kesin biçimde devlete geçtiği kabul edilemez. Aynı şekilde ceza dosyasındaki her banka blokesi de otomatik olarak CMK m.128 kapsamında değildir; başka kanuni tedbirler veya farklı makam kararları bulunabilir. Başvurunun doğru adrese yönelmesi için işlem dayanağına ulaşılmalıdır.
Delil niteliğindeki eşya: CMK 123 ve 127
CMK m.123’te ispat aracı olarak yararlı görülen veya eşya/kazanç müsaderesine konu olabilecek malvarlığı değerlerinin muhafazası düzenlenir. İlgili eşyanın rızayla teslim edilmesi ile teslim edilmeyerek el koyma uygulanması farklı kayıtlar doğurabilir. Telefon, belge, araç veya nakit para listelenirken neyin hangi gerekçeyle alındığı gösterilmelidir.
CMK m.127’de hâkim kararı ve kanundaki gecikme hâllerine ilişkin yetki kuralları yer alır. Hâkim kararı olmadan gerçekleştirilen el koyma 24 saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim kararını el koymadan itibaren 48 saat içinde açıklar. Bu çerçeve, bilgisayar kayıtlarına ilişkin m.134’teki özel düzenlemenin süreleriyle birbirine karıştırılmamalıdır.
Eşyanın bulunduğu yer ile suç arasındaki ilişki kadar, eşyanın kendisinin neden gerekli olduğu da incelenir. Örneğin bir işyerindeki tek bilgisayarla ilgili araştırmanın neden başka iş makineleri veya farklı kişilerin eşyalarına yayıldığı açıklanmalıdır. Liste, seri numarası ve eşyanın fiilî kullanıcısı bu ayrımda yardımcıdır.

Taşınmaz, hesap, hak ve alacaklar: CMK 128
CMK m.128, belirli suçlar bakımından taşınmaz, araç, hesap, hak ve alacaklar gibi değerler üzerinde özel tedbiri düzenler. Suçun işlendiğine ve değerin suçtan elde edildiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe, kapsamdaki suç ve ilgili rapor gereklilikleri birlikte değerlendirilir. Her soruşturmada aynı kapsamda malvarlığı tedbiri kurulamaz.
Kararda hangi hesap, araç, taşınmaz veya payın gösterildiği, tedbirin hangi tutar ve ilişki üzerinden gerekçelendirildiği araştırılır. Bir şirketin ortağının şüpheli olması ile şirketin tüm varlıklarının aynı kişiye ait sayılması farklı meselelerdir. Kişi, şirket ve üçüncü kişi mülkiyeti arasındaki ayrım belgesiz biçimde aşılmamalıdır.
Suçla ilişkilendirilen para hareketi bulunması, hesabın geçmişteki bütün gelirlerinin aynı kaynaktan geldiğini kendiliğinden göstermez. Maaş, satış, kredi ve diğer meşru kaynaklara ilişkin belgeler, tarih ve tutarlarıyla değerlendirmeye sunulabilir. Belgenin bulunması da tek başına tedbirin mutlaka kalkacağı anlamına gelmez.
Üçüncü kişiye ait eşya ve ölçülülük
Eşyanın şüphelinin elinde bulunması onun mutlaka sahibi olduğunu göstermez. Fatura, kiralama sözleşmesi, araç tescili, teslim belgesi veya banka hareketleri hak iddiasını somutlaştırabilir. Öte yandan bazı tedbirlerde eşyanın başka kişinin zilyetliğinde bulunması uygulamayı tek başına engellemez. Mülkiyet ile fiilî elde bulundurma ayrılmalıdır.
| İnceleme başlığı | Sunulabilecek bilgi |
|---|---|
| Hukuki dayanak | Karar, onay ve ilgili kanun maddesi |
| Eşyanın kimliği | Seri numarası, plaka, hesap veya tapu kaydı |
| Suçla bağlantı | Olay, tarih, tutar ve iddia edilen kullanım |
| Hak sahipliği | Fatura, sözleşme, ödeme ve teslim belgeleri |
| Devam gereği | İncelemenin bitmesi ve daha dar tedbir imkânı |
Tedbirin soruşturma amacını aşan etkileri somut biçimde açıklanabilir. İşin durması, sağlık cihazına ihtiyaç veya üçüncü kişilerin hakları tek başına sonuç garantisi değildir; daha sınırlı bir tedbirin neden yeterli olacağı da gösterilmelidir. Kopya veya örnekle araştırmanın sürdürülüp sürdürülemeyeceği eşyanın özelliğine göre incelenir.
Karar sonrası başvuru nasıl ayrılır?
İlk kararın dayanağına itiraz ile artık muhafaza ihtiyacı kalmadığı için iade istemek aynı gerekçeye dayanmaz. CMK m.127/4 kapsamında zilyedin hâkimden karar istemesi ve m.131 uyarınca iade talebi gibi imkânlar, dosyanın aşaması ve mevcut karar üzerinden seçilir. Genel itiraz kuralları ve süre başlangıcı ayrıca kontrol edilir.
Bankaya, tapuya veya emanete verilen dilekçe, çoğu durumda tedbiri koyan yargısal kararın kaldırılması yerine geçmez. Önce kaldırma veya değişiklik kararının alınması, sonra uygulayıcı birime ulaşması takip edilir. Teslim süreci için el konulan eşyanın iadesi; hizmet kapsamı için Arama, El Koyma ve Deliller sayfası incelenebilir.
Sık sorulan sorular
El koyma malın devlete geçmesi demek mi?
Hayır. El koyma muhakeme tedbiridir; müsadere ve mülkiyetin sonucu ayrı kararlara bağlıdır.
Banka blokesi her zaman CMK 128 kararı mı?
Değildir. Kararı veren makam, yazının dayanağı ve uygulanan özel hüküm bankadan ve dosyadan belirlenmelidir.
Başkasına ait eşya için kim başvurur?
Hak sahibi, zilyet veya temsilci sıfatı somut olarak gösterilir. Kullanılacak yol kararın ve talebin niteliğine göre belirlenir.
İtiraz etmek tedbiri kendiliğinden kaldırır mı?
Genel olarak başvuru tek başına uygulamayı durdurmaz. Yetkili makam kararı ve bunun ilgili birime bildirilmesi takip edilir.
İnceleme bittiği hâlde eşya tutulabilir mi?
Başka muhafaza veya müsadere nedeninin bulunup bulunmadığı incelenir; gerek kalmadığı düşünülüyorsa CMK m.131 kapsamında iade istenir.
Mevzuat ve kaynaklar
Mevzuat kontrolü: 15 Ekim 2026. Genel bilgilendirmedir; özel hükümler, olay ve karar tarihleri ile dosya belgeleri birlikte değerlendirilir.

