Prime Esas Kazanç Tespiti Davası
– Maaşın SGK’ya Düşük Bildirilmesi
Maaşınız SGK’ya düşük bildiriliyorsa gerçek kazancınızın tespiti ve kayıtların düzeltilmesi talep edilebilir.
Bu nedenle haklı fesih yapılması hâlinde, en az bir yıllık kıdem ve diğer kanuni şartlarla kıdem tazminatı istenebilir.
Sigortanın düşük gösterilmesi ne anlama gelir?
Çalışma günleriniz tam bildirilmiş olsa bile, prime tabi gerçek kazancınızın daha düşük tutarla SGK’ya bildirilmesi sosyal güvenlik haklarınızı etkileyebilir. Ancak net maaş, brüt ücret ve prime esas kazanç aynı kavramlar değildir. Primden istisna ödemeler, kazanç tavanı ve ilgili ayın çalışma günleri incelenmeden yalnız iki rakam arasındaki farkla sonuca varılmaz.
İşçinin ayrılması · Fesih nedeni ve sonuçları
SGK primlerinin düşük gösterilmesi haklı fesih sebebi midir?
Evet. Gerçekte alınan ücretin sigorta kayıtlarına düşük yansıtılması, işçinin sosyal güvenlik hakkına müdahale eder. Maaşın tamamının işçiye ödenmiş olması, eksik SGK bildirimini hukuka uygun hâle getirmez. İş Kanunu m.24/II-e, ücretin kanun veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesi hâlinde işçiye derhal fesih hakkı tanır. Yargıtay düşük bildirimi bu hüküm kapsamında değerlendirmiştir; bazı kararlarında m.24/II-f’deki çalışma şartlarının uygulanmaması gerekçesine de dayanmıştır.
Doğrudan m.24/II-e uygulaması
Yargıtay 9. HD, 12.01.2021 · E.2016/33964, K.2021/507
Daire, işçiye ödenen gerçek ücretin sigorta kayıtlarına yansıtılmamasını haklı fesih nedeni kabul etmiştir. Bununla birlikte, fesheden taraf işçi olduğundan ihbar tazminatı isteyemeyeceğini belirtmiştir.
İşçi kıdem tazminatını hangi şartlarla alabilir?
1475 sayılı Kanun’un yürürlükteki 14. maddesi uyarınca; işçinin kıdem tazminatı kapsamındaki iş ilişkisinde çalışması, aynı işveren nezdinde kıdeme sayılan süresinin en az bir yıl olması ve haklı fesih nedeninin ortaya konulması gerekir. İşçi bu sebeple sözleşmesini haklı olarak sona erdirirse bildirim süresini beklemek zorunda değildir. Haklı fesih kanıtlandığında işverene ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü de doğmaz.
Fesih bildiriminin içeriği, eksik bildirilen aylar ve eldeki deliller birlikte ele alınmalıdır. Genel bir “kişisel nedenlerle istifa” beyanı, sonradan fesih nedeninin ispatında uyuşmazlık yaratabilir. İş hukuku hizmet sayfamızda işçinin ayrılması ve tazminat talepleri; kıdem tazminatı hesaplama sayfasında ise hesaplamaya ilişkin bilgiler yer alır.
Hukuk Genel Kurulu
HGK, 18.03.2015 · E.2013/22-1771, K.2015/1051
Ücretin eksik ödenmesi ve düşük gösterilmesiyle bağlantılı ayrılmada haklı fesih ve kıdem hakkı değerlendirilmiştir. İşverenin daha sonra düzenlediği devamsızlık tutanaklarının, daha önce gerçekleşen işçi feshini değiştirmeyeceği kabul edilmiştir. Sonuç, her dosyada fesih iradesinin ve olay sırasının ayrıca incelenmesi gerektiğini gösterir.
Altı iş günlük fesih süresi uygulanır mı?
İş Kanunu m.26’daki sürelerle PEK davasının süreleri farklıdır. Devam eden düşük bildirimde ihlalin sürmesi ve geçmiş kayıtların düzeltilip düzeltilmediği önem taşır. Yargıtay 9. HD’nin 12.02.2020 tarihli E.2017/14099, K.2020/2109 sayılı kararında, son iki ayın doğru bildirilmesi önceki eksik kayıtların etkisini gidermediğinden haklı fesih imkânının devam ettiği kabul edilmiştir. Bu değerlendirme, m.26’nın hiçbir olayda uygulanmayacağı anlamına gelmez.
Dayanak: 4857 m.24/II-e, m.24/II-f ve m.26; 1475 m.14. 9. HD 2020/2109 karar metni
Kavramları ayıralım
Prime esas kazanç nedir, maaştan farkı nedir?
Prime esas kazanç (PEK), sosyal sigorta primlerinin hesabına temel olan kazanç tutarıdır. Bu sayfa esas olarak hizmet sözleşmesiyle çalışan 4/a sigortalılarının kazancının eksik bildirilmesini ele alır. İşçinin banka hesabına geçen net tutar, bordrodaki brüt ücret, kıdem hesabındaki giydirilmiş ücret ve SGK’ya bildirilecek kazanç birbirine eşit olmak zorunda değildir.
İşçinin eline geçen tutar
Yasal kesintilerden sonra ödenen ücrettir. Net maaş ile brüt nitelikteki PEK doğrudan karşılaştırılmaz.
Kesintilerden önceki ücret
Ücret anlaşmasının net mi brüt mü olduğu belirlenir. Dönemin vergi ve prim kuralları dikkate alınır.
Prim hesabının dayanağı
5510 m.80’deki kapsam ve istisnalar ile m.82’deki alt ve üst sınırlar uygulanarak bulunur.
Ücret, prim ve ikramiye gibi ödemelerin prime tabi olup olmadığı, hangi aya ait sayılacağı ve kanuni istisnalar ayrı incelenir. Örneğin kıdem ve ihbar tazminatı PEK’e dâhil edilmez. Yemek, çocuk ve aile yardımları gibi kalemlerde ödeme biçimine ve dönemin kurallarına göre istisnalar bulunabilir. “Banka hesabıma yatan her tutar prim hesabına girer” yaklaşımı doğru değildir.
Gerçek kazancın ilgili dönemdeki kanuni tavanı aşması hâlinde, primin tavana kadar hesaplanması tek başına hukuka aykırılık değildir. Eski dönemler bugünün tavanı veya istisna tutarlarıyla yeniden hesaplanmaz.
Dayanak: 5510 m.80 ve m.82. SGK’nın prime esas kazanç açıklamaları
Prime esas kazanç tespiti, hizmet tespiti ve ücret alacağı aynı dava mı?
Günlük dilde “eksik sigorta davası” denilse de eksikliğin niteliği değişir. Çalışma süresi hiç bildirilmemişse hizmet; günler doğru fakat kazanç düşükse PEK; ücret işçiye ödenmemişse alacak talebi gündeme gelir. Aynı olayda birden fazla talep bulunabilir; usul ve ispat şartları ayrı değerlendirilir.
| Sorun | Hukuki yol | Amaç |
|---|---|---|
| Günler tam, ücret düşük | Prime esas kazanç tespiti | SGK kayıtlarındaki kazancın doğru belirlenmesi. |
| Sigorta girişi veya çalışma günleri eksik | Hizmet tespiti | Sigortalı çalışma sürelerinin tespiti. |
| Maaş, fazla mesai veya prim ödenmedi | İşçilik alacağı | İşçiye ödenmesi gereken alacağın tahsili. |
| Düşük bildirim nedeniyle haklı ayrılma | Kıdem tazminatı talebi | Kanuni şartlar varsa kıdemin tahsili. |
İşverence satış primi veya ikramiyenin hiç ödenmemesi ayrı bir alacak konusudur. Bu yöndeki ayrıntılar prim ve ikramiye alacağı yazımızda ele alınmıştır. Buradaki “SGK primi”, işçiye ödenecek performans primiyle karıştırılmamalıdır.
Dava öncesi usul
Prime esas kazanç tespiti için önce SGK’ya başvurmak gerekir mi?
Evet; müstakil PEK tespiti talebinde SGK’ya ön başvuru dava şartıdır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4, zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti istisnası dışında, sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava öncesi Kuruma başvuru öngörür. Hizmet süresine ilişkin istisna, kazancın düşük bildirilmesi davasına kendiliğinden taşınmaz.
- Uyuşmazlık belirlenirİşyeri, tartışmalı aylar, bildirilen kazanç ve gerçek ücret iddiasının dayanakları karşılaştırılır.
- SGK başvurusu hazırlanırİlgili dönem ve düzeltme talebi açıkça ortaya konulur; mevcut belgelerle birlikte sunulur.
- Cevap ve süre değerlendirilirAçık ret üzerine veya 60 gün cevap verilmemesiyle oluşan ret durumunda dava yolu incelenir.
- Gerekirse dava açılırTalep, taraflar, deliller ve dönemlere ilişkin hesap birlikte yapılandırılır.
Kanuna göre 60 gün içinde cevap verilmezse başvuru reddedilmiş sayılır. SGK’ya başvuruda geçirilen süre, kanunda belirtilen zamanaşımı ve hak düşürücü süre hesabında dikkate alınmaz. Bunun hangi talep bakımından sonuç doğurduğu somut dosyada belirlenmelidir.
Yargıtay 10. HD, 01.07.2021 · E.2020/9568, K.2021/9528
PEK uyuşmazlığında SGK ön başvurusunun aranması gerektiği kabul edilmiştir. Eksiklik tamamlanabilir dava şartı olarak ele alınır; mahkemenin verdiği kesin sürede giderilmezse usulden ret gündeme gelir. Bu nedenle başvuruyu dava öncesinde doğru biçimde tamamlamak önemlidir.
ALO 170 veya başka bir kanaldan yapılan genel şikâyetin, dava konusu kazanç ve dönemleri kapsayan Kurum başvurusuyla aynı sonucu doğurduğu varsayılmamalıdır. Başvurunun muhatabı, kapsamı ve Kuruma ulaştığını gösteren kayıt incelenir.
Dayanak: 7036 m.4; HMK m.115. İş Mahkemeleri Kanunu
Dava kime karşı, hangi mahkemede açılır? Arabuluculuk zorunlu mu?
5510 m.101 ve 7036 m.5 çerçevesinde görevli mahkeme iş mahkemesidir. İş mahkemesi bulunmayan yerde görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki; 7036 m.6 uyarınca davalı yerleşim yeri, işin veya işlemin yapıldığı yer ve somut uyuşmazlığın özellikleri üzerinden belirlenir. Yalnız işçinin bugün Eskişehir’de yaşaması her olayda Eskişehir mahkemelerini yetkili kılmaz.
Müstakil PEK davasında işveren ile SGK’nın taraf konumları birlikte kurulmalıdır. Yargıtay 10. HD’nin 22.06.2023 tarihli E.2023/1483, K.2023/7290 sayılı kararında, bu davalarda Kurumun davalı olması gerektiği vurgulanmıştır. Kurumun yalnızca fer’î müdahil olduğu zorunlu sigortalılık süresi tespiti düzenlemesiyle karıştırılmamalıdır. Alt işveren, işyeri devri veya birden fazla işveren bulunması ayrıca değerlendirilir.
PEK tespiti
SGK kaydının düzeltilmesine ilişkin bu uyuşmazlıkta dava şartı arabuluculuk uygulanmaz; SGK ön başvurusu dikkate alınır. İşçi ile işverenin anlaşması Kurumu kendiliğinden bağlamaz.
Kıdem ve ücret alacağı
İşçi alacağı ve tazminatı taleplerinde 7036 m.3 uyarınca dava şartı arabuluculuk kural olarak uygulanır. Bu süreç, PEK ön başvurusunun yerine geçmez.
Dayanak: 5510 m.101; 7036 m.3–6. 10. HD 2023/7290 karar metni
Davanın merkezindeki mesele
Gerçek maaş nasıl ispatlanır? Elden ödeme ve çift bordro
“Maaşımın bir kısmı bankadan, kalanı elden ödeniyordu” iddiasında ücret anlaşmasının ve ödemelerin belgelendirilmesi önem taşır. Kamu düzeniyle ilgili olması mahkemeye resen araştırma görevi yükler; ancak bu, kazancın her dosyada yalnız tanık anlatımıyla kabul edileceği anlamına gelmez.
HMK m.200’deki senetle ispat kuralı, m.202’deki delil başlangıcı ve uygulanabilecek istisnalar dikkate alınır. İspat sınırı değerlendirilirken hukuki işlemin yapıldığı döneme bakılır; eski bir karardaki parasal sınır bugünün değişmez kuralı gibi uygulanmaz.
| Belge veya bilgi | Neyi gösterebilir? | İncelenecek nokta |
|---|---|---|
| İş sözleşmesi ve ücret artış yazıları | Kararlaştırılan ücret ve değişiklikler. | Net/brüt ayrımı, imza, tarih ve uygulanma dönemi. |
| Bordro ve ücret hesap pusulası | İşverenin ücret hesabı ve kesintileri. | İmza, ihtirazi kayıt, gerçeklikle uyum ve karşı belgeler. |
| Banka kayıtları ve ödeme makbuzları | Ödeme yapan, tutar, tarih ve açıklama. | Ücret, avans, masraf iadesi veya başka borç ayrımı. |
| İşverenin ödeme çizelgesi ve ticari kayıtları | İşyerindeki gerçek ödeme düzeni. | Belgenin kim tarafından düzenlendiği ve doğrulanabilirliği. |
| E-posta ve mesaj kayıtları | Ücret anlaşması veya ek ödeme açıklaması. | Gönderenin aidiyeti, temsil yetkisi, bütünlük ve hukuka uygun elde edilme. |
| Tanık ve emsal ücret araştırması | İşin niteliği, ödeme uygulaması ve mesleki karşılaştırma. | Yazılı delil kurallarıyla ilişkisi ve tanığın doğrudan bilgisi. |
İmzalı düşük ücret bordrosu davayı imkânsız kılar mı?
İmzalı bordro önemli bir delildir. Bununla birlikte karşı belgeler, bordronun nasıl düzenlendiği ve ileri sürülen gerçek ücretin ispatı birlikte değerlendirilir. “Bordroyu imzaladınız, artık hiçbir hakkınız yok” veya “tanık her durumda bordroyu geçersiz kılar” şeklindeki iki kesin genelleme de doğru değildir.
WhatsApp mesajı veya muhasebecinin yazısı yeterli midir?
Elektronik kayıtlar HMK m.199 kapsamında belge olabilir. Ancak her ekran görüntüsü senet veya delil başlangıcı sayılmaz. HMK m.202 bakımından belgenin karşı taraftan ya da temsilcisinden kaynaklanması ve ücret anlaşmasını muhtemel göstermesi değerlendirilir. Bu, kanunun elektronik belgelere uygulanmasına ilişkin hukuki değerlendirmedir; her mesajın PEK davasını tek başına ispatladığı anlamına gelmez.
Yargıtay 10. HD, 22.04.2024 · E.2024/271, K.2024/4275
İşveren temsilcisi sıfatı bulunmayan muhasebecinin düzenlediği ücret yazısı, somut olayda delil başlangıcı kabul edilmemiştir. Karar, ücret çizelgesinin varlığı yanında onu düzenleyenin yetkisinin ve belgenin kaynağının da araştırılması gerektiğini gösterir.
Başka bir kişinin hesabından yapılan ödemeler
Şirket ortağı, yönetici veya üçüncü kişi hesabından gönderilen para, yalnız bu nedenle ücret sayılmaz; yalnız işveren hesabından gelmediği için de inceleme dışı bırakılamaz. Açıklama, aylık düzenlilik, ödeme yapanın işverenle ilişkisi ve tamamlayıcı kayıtlar araştırılır. Ödeme serisinin ücretle bağının kurulması gerekir.
Dayanak: HMK m.190, m.199–203 ve belge ibrazına ilişkin hükümler; 5510 m.80 ve m.86.
İçtihatların birlikte okunması
HGK kararlarında yazılı delil ve tanık konusunda neden farklı sonuçlar var?
Prime esas kazancın ispatında kararın tarihi, uyuşmazlığın türü, belgenin niteliği ve çoğunluk gerekçesi önemlidir. Karar sonundaki karşıoy, mahkemenin benimsediği sonuç olarak aktarılamaz. Bu konuda farklı yaklaşımlar içeren HGK kararları bulunmaktadır.
HGK, 05.11.2019 · E.2015/10-3509, K.2019/1127
Çalışma olgusunun ispatı ile ücret miktarının ispatı ayrılmış; sınırı aşan ücret iddiasında yazılı delil ve delil başlangıcı kuralları esas alınmıştır. Salt tanıkla belirlenen önceki işçilik alacağı ücretinden doğrudan PEK sonucuna gidilmesi yeterli görülmemiştir.
HGK, 08.06.2022 · E.2020/280, K.2022/871
Bu kararda çoğunluk, kamu düzeni ve resen araştırma ilkesi üzerinden daha geniş delil değerlendirmesini benimsemiştir. İşin niteliği, kıdem, TÜİK ve uygun meslek/sendika emsalleri ile dosyadaki kayıtların birlikte araştırılması istenmiştir. Önceki işçilik alacağı kararındaki ücret, somut olayda kuvvetli delil kabul edilmiştir. Karar, talebin doğrudan kabulü yerine eksik araştırmanın tamamlanmasına yöneliktir.
HGK, 01.10.2025 · E.2024/339, K.2025/579
Daha yeni bu kararda HMK m.200 ve m.202 çerçevesindeki yazılı delil yaklaşımı uygulanmıştır. İmzalı bordrolarla çelişen, gerçekliği tartışmalı ödeme çizelgeleri yeterli bulunmamıştır. Karar 2022 tarihli hükmü açıkça kaldırdığını söylememektedir; içtihat farklılığının kesin biçimde giderildiği sonucu çıkarılamaz.
Yalnız tanık veya ortalama ücret verisine güvenilmemelidir. Bordro, banka hareketi, sözleşme, işveren kaydı ve delil başlangıcı oluşturabilecek belgeler birlikte değerlendirilmelidir. Hukuki değerlendirme, iddiayı destekleyen kararın yanında daha yeni kararları da kapsamalıdır.
Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararının kapsamı
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 04.10.2019 tarihli E.2018/1, K.2019/5 sayılı kararı, tır şoförlerine yapılan sefer ödemelerinin ücret/prim veya harcırah niteliğiyle ilgilidir. Sonuç, içtihatların birleştirilmesine yer olmadığıdır. Bu karar bütün PEK davalarında yazılı delil kuralını kaldıran genel bir hüküm gibi sunulamaz. Ödemenin adı kadar gerçek niteliği ve dosyadaki kayıtlar önem taşır.
YİBBGK kararı ve Resmî Gazete künyesi: 08.07.2020, sayı 31179
TÜİK emsal ücret verisi ve önceki işçilik alacağı kararı nasıl kullanılır?
TÜİK ve meslek kuruluşu verileri
Emsal araştırması; meslek, görev, kıdem, işyerinin niteliği ve ilgili dönemle uyumlu yapılmalıdır. TÜİK kazanç bilgileri bir meslek grubunun istatistiki kazancını gösterebilir. Ancak ortalama, tek bir işçinin fiilen aldığı ücretin kesin kanıtı değildir. Endeksle geçmiş veya sonraki döneme uyarlama da bu veriyi kişisel ödeme belgesine dönüştürmez.
Ücret alacağı davasını kazanınca SGK kayıtları otomatik düzelir mi?
Hayır. Önceki kararın tarafları, hangi dönem ve alacakları kapsadığı, ücretin hangi delillerle belirlendiği ve ödeme durumu incelenir. İşçilik alacağı hükmü, SGK yönünden her durumda kesin hüküm değildir. 2022 tarihli HGK kararında kuvvetli delil kabul edilmiş olması, bütün uyuşmazlıklarda aynı sonucun otomatik doğacağı anlamına gelmez.
Yargıtay 10. HD, 25.09.2024 · E.2024/7372, K.2024/8994
İşçilik alacağı kararına dayanılan PEK uyuşmazlığında, kararla hak kazanılan ücretin ödenip ödenmediğinin, hizmet ilişkisinin durumunun ve kazancın hangi aya ait sayılacağının araştırılması gerektiği açıklanmıştır. Bir ücret tutarını bütün geçmiş aylara aynı şekilde yaymak yeterli değildir.
Hesaplama neden ay ay yapılır?
Ücret değişiklikleri, çalışılan gün sayısı, ücret dışı ödemeler, istisnalar ve tavan farklı dönemlerde değişebilir. Bilirkişi incelemesinde bildirilen kazanç ile kanunen bildirilmesi gereken tutar dönemlere ayrılır. Hak edilen ücretin ve ücret dışı ödemenin hangi aya mal edileceği 5510 m.80’e göre değerlendirilir.
Varsayımsal örnek: Maaş bankadan, ek ödeme elden
Bir işçinin günleri tam bildirilmekte, bordroda düşük ücret yer almakta; işçi her ay ayrıca elden ödeme aldığını söylemektedir. İncelemede yalnız çalışma arkadaşlarının anlatımı değil, ücret anlaşması, ödeme çizelgesi, banka kayıtları ve işverenden kaynaklanan yazışmalar araştırılır. Önce gerçek brüt kazanç belirlenir; sonra dönemin prim istisnaları ve tavanı uygulanır. Elden ödendiği ileri sürülen her tutar doğrudan ve bütünüyle PEK farkı kabul edilmez. Bu örnek herhangi bir kişiye veya gerçek dosyaya ait değildir.
Prime esas kazanç tespiti davasında beş yıllık süre var mı?
5510 m.86’da, Kuruma bildirilmeyen ve Kurumca tespit edilmeyen çalışmalar bakımından hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık hak düşürücü süre düzenlenmiştir. Ancak bildirilmiş çalışma dönemlerindeki kazancın eksikliği ile hiç bildirilmemiş çalışma süreleri aynı değerlendirmeye tabi tutulmaz.
Yargıtay 21. HD’nin 04.05.2015 tarihli E.2015/139, K.2015/9763 sayılı kararında, Kurumun çalışma olgusundan bildirimlerle haberdar olduğu dönemlerin gerçek kazancı bakımından sırf beş yıl geçtiği gerekçesiyle ret uygun bulunmamıştır. Bu nedenle yalnız kayıtlı dönemin PEK tutarı tartışılıyorsa hizmet tespiti süresinin otomatik uygulanması doğru olmaz.
Çalışma bildirilmiş, kazanç düşük
İşe giriş ve dönem bildirimleri, Kurumun bilgisi ve istenen düzeltmenin kapsamı incelenir. Sadece takvimden beş yıl sayılarak sonuç çıkarılmaz.
Çalışmanın kendisi de bildirilmemiş
Hizmet tespiti süresi ve içtihattaki istisnalar ayrıca değerlendirilir. Aynı dosyada PEK talebi bulunması, hizmet süresini kendiliğinden korumaz.
“Bu davalar her durumda süresizdir” demek de hatalıdır. Primlerin tahsili, geçmiş aylık farkları, ücret ve kıdem alacakları farklı süre kurallarına bağlanabilir. İş Kanunu m.26’daki fesih süresi ise bunlardan ayrı bir konudur.
Kayıtların düzeltilmesi ve hukuki temsil
Dava kazanılırsa ne olur? Emekli aylığı artar mı?
PEK tespiti, hüküm kapsamındaki dönemlerin kazanç kaydının düzeltilmesine ve buna bağlı sigorta işlemlerine temel oluşturur. Eksik sigorta primi işçiye ödenecek bir maaş alacağı değildir; Kurumun prim tahakkuk ve tahsil işlemleriyle ilgilidir. Kıdem veya ödenmeyen ücret için ayrıca uygun talep kurulmalıdır.
Emekli aylığına etkisi; ilgili dönem, sigortalılık geçmişi ve aylık hesaplama kurallarına göre değişir. Kazancın düzeltilmesi her dosyada aynı tutarda aylık artışı veya belirli bir geriye dönük ödeme garantisi vermez. Emeklilik sonrası düzeltme ve aylık farkı taleplerinde Kurum işlemi ile süreler ayrıca değerlendirilir.
Avukatlık büromuz hangi hukuki hizmetleri sunar?
- SGK hizmet dökümü, ücret bordroları ve ödeme kayıtlarını karşılaştırarak uyuşmazlığın PEK, hizmet veya alacak niteliğini belirleme.
- Düşük bildirim nedeniyle haklı fesih şartlarını, fesih bildirimini ve kıdem tazminatı talebini değerlendirme.
- SGK’ya yapılacak başvuruyu hazırlama; cevap, inceleme ve ret sürecini takip etme.
- Dönemleri ve delilleri somutlaştırarak işveren ile Kurumun taraf konumlarını belirleme; iş mahkemesinde dava ve temsil.
- İşveren kayıtlarının getirtilmesi, emsal ücret araştırması ve bilirkişi raporlarına ilişkin talep ve itirazları hazırlama.
- Bağlantılı işçilik alacaklarında arabuluculuk ve dava; hüküm sonrası Kurum işlemlerinin takibi.
İlk incelemede mevcut belgelerin hangi dönemi karşıladığı, hangi delillerin eksik olduğu ve farklı taleplerin birbirini nasıl etkilediği değerlendirilir. Dava süresi ve masrafı; tartışmalı dönem, bilirkişi incelemesi, tebligatlar ve kanun yolu sürecine göre değişir.
Sık sorulan sorular
Maaşım yüksek ama sigortam asgari ücretten yatıyor. Dava açabilir miyim?
Prime tabi gerçek kazancınız daha yüksek olduğu hâlde SGK’ya düşük bildirilmişse, Kuruma başvuru ve gerektiğinde PEK tespiti gündeme gelir. Önce net/brüt ayrımı, kazanç tavanı, istisnalar ve belgeler incelenir.
Maaşın tamamını alıyorum. Yine de haklı nedenle ayrılabilir miyim?
Gerçek ücretin sigorta kayıtlarına düşük yansıtılması haklı fesih sebebi olabilir. Ücretin size tam ödenmesi eksik bildirimi ortadan kaldırmaz. Kıdem tazminatı için en az bir yıllık kıdem ve diğer kanuni şartlar aranır.
Haklı fesih yaparsam ihbar tazminatı da alır mıyım?
Bu sebeple sözleşmeyi fesheden işçi ihbar tazminatı alamaz. Haklı fesih şartları kanıtlandığında ihbar süresini beklemesi veya işverene ihbar tazminatı ödemesi gerekmez.
Çalışmaya devam ederken PEK tespiti istenebilir mi?
İş ilişkisinin sona ermesi genel bir dava şartı değildir. Çalışma devam ederken de geçmiş dönem kazancının düzeltilmesi talep edilebilir. Fesih kararı ve tespit talebi birbirinden ayrı değerlendirilir.
Bir yıl dolmadan ayrılırsam kıdem alabilir miyim?
Bu haklı fesih sebebi, kıdem tazminatındaki en az bir yıllık süre şartını kaldırmaz. Kıdeme sayılan süre ayrıca incelenir. PEK düzeltme ve varsa ödenmeyen ücret talepleri farklıdır.
Elden maaş aldığımı yalnız tanıkla ispatlayabilir miyim?
Her dosyada yalnız tanık yeterli değildir. HGK kararlarında farklı yaklaşımlar bulunmakla birlikte yazılı delil ve delil başlangıcına önem veren kararlar vardır. Sözleşme, banka, bordro ve işveren kayıtları araştırılmalıdır.
SGK’ya başvurmadan doğrudan dava açılır mı?
Müstakil PEK tespitinde SGK ön başvurusu dava şartıdır. Eksiklik mahkemece tamamlatılabilir; verilen kesin sürede giderilmemesi usulden ret sonucuna yol açabilir.
SGK 60 gün içinde cevap vermezse ne olur?
7036 m.4 uyarınca başvuru reddedilmiş sayılır. Talep ve deliller değerlendirilerek dava açılması gündeme gelir. Başvuruda geçen sürenin kanuni süre hesabına etkisi de incelenir.
Arabuluculuk anlaşması SGK kayıtlarını düzeltir mi?
İşçi ile işverenin anlaşması SGK’yı kendiliğinden bağlamaz. Ücret ve kıdem alacağı için yapılan arabuluculuk, PEK talebindeki Kurum başvurusunun yerine geçmez.
İşçilik alacağı kararındaki maaş, PEK davası için yeterli mi?
Her zaman değil. Önceki hükmün tarafları, kapsamı, delilleri ve ödemenin gerçekleşmesi incelenir. Kararın ilgili ayların kazancına etkisi ayrıca belirlenir.
Eksik sigorta primleri bana mı ödenir?
PEK tespitinin amacı sigorta kazanç kaydının düzeltilmesidir. Eksik prim tutarı işçiye verilecek maaş alacağı değildir. Ödenmeyen ücret veya kıdem için ayrı talep gerekir.
Beş yıldan eski düşük bildirimler için artık hiçbir şey yapılamaz mı?
Bu kesin sonuç doğru değildir. Bildirilmiş çalışma döneminin kazanç farkı ile bildirilmeyen hizmet süresi ayrılır. Dönem bildirimleri, Kurumun bilgisi ve talebin türü incelenmelidir.
Emekli olduktan sonra da kazanç düzeltmesi istenebilir mi?
Emekli olmak tek başına geçmiş kazanç kaydına ilişkin uyuşmazlığı ortadan kaldırmaz. Hukuki yarar, ispat, Kurum işlemi ve aylık farkı taleplerinin süreleri birlikte değerlendirilir.
Kanuni dayanaklar ve karar kaynakları
İnceleme tarihi 27 Eylül 2026’dır. Geçmiş dönemlere ait uyuşmazlıklarda o tarihteki hükümler ve geçiş kuralları dikkate alınır. Aşağıdaki mevzuat bağlantıları kamu kurumlarına; karar bağlantıları ise yayımlanmış karar metinlerine yönlendirir.
Mevzuat
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu: m.80 (PEK), m.82 (alt/üst sınır), m.86 (bildirim ve hizmet tespiti), m.101 (görev).
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu: m.3 (arabuluculuk), m.4 (SGK ön başvurusu), m.5–6 (görev ve yetki).
- 4857 sayılı İş Kanunu: m.24/II-e ve f (haklı fesih), m.26 (fesih süreleri), m.32 ve m.37 (ücret ve hesap pusulası).
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14: yürürlükteki kıdem tazminatı düzenlemesi.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.115, m.190, m.199–203, m.219 ve devamı.
- SGK – Prime Esas Kazanç Miktarları: kapsam, istisnalar ve dönemsel sınırlar.
Yazıda değerlendirilen kararlar
- YİBBGK, 04.10.2019, E.2018/1, K.2019/5; RG 08.07.2020/31179 — sefer ödemeleri; birleştirmeye yer olmadığı.
- HGK, 18.03.2015, E.2013/22-1771, K.2015/1051 — haklı fesih ve kıdem.
- HGK, 05.11.2019, E.2015/10-3509, K.2019/1127 — yazılı delille ispat.
- HGK, 08.06.2022, E.2020/280, K.2022/871 — resen araştırma ve farklı delillerin değerlendirilmesi.
- HGK, 01.10.2025, E.2024/339, K.2025/579 — yazılı delil ve ödeme çizelgeleri.
- 9. HD, 12.01.2021, E.2016/33964, K.2021/507; 12.02.2020, E.2017/14099, K.2020/2109 — düşük bildirim nedeniyle fesih.
- 10. HD, 01.07.2021, E.2020/9568, K.2021/9528 — SGK ön başvurusu.
- 10. HD, 22.06.2023, E.2023/1483, K.2023/7290 — Kurumun davalı konumu.
- 10. HD, 22.04.2024, E.2024/271, K.2024/4275; 25.09.2024, E.2024/7372, K.2024/8994 — belgenin kaynağı, ödeme ve ilgili ay.
- 21. HD, 04.05.2015, E.2015/139, K.2015/9763 — bildirilmiş dönemlerde kazanç ve süre ayrımı.
Kararlar somut uyuşmazlıklara ilişkindir. Buradaki açıklamalar özgün özet ve hukuki değerlendirmedir; belirli bir dava sonucunun garantisi değildir.