Faturaya Dayanan İcra Takibi Nedir?

Faturaya dayanan icra takibi, satılan malın veya verilen hizmetin ödenmemiş bedelinin, fatura ve alacağın dayanağı olan diğer kayıtlarla birlikte icra yoluyla tahsilinin istenmesidir. Mahkeme kararı bulunmuyorsa ve özel bir takip rejimi söz konusu değilse, kural olarak genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi değerlendirilir.

“Faturaya dayanan takip” kanunda ayrıca düzenlenmiş bağımsız bir takip türünün adı değildir. Fatura, alacağın kaynağını ve hesabını açıklayan belgelerden biridir. Sadece faturanın bulunması, borçlunun itiraz hakkını ortadan kaldırmaz; faturanın bono veya mahkeme kararı gibi işlem görmesini de sağlamaz. Fatura bedeli için ayrıca senet verilmişse, belgenin bono niteliği ve aynı alacağın mükerrer tahsil edilmemesi Bono (Senet) İcra Takibi kapsamında birlikte değerlendirilir.

Alacaklı açısından iki soru birlikte ele alınmalıdır: Takip başlatılabilir mi ve borçlu itiraz ederse alacak hangi belgelerle ispatlanabilir? Başlangıçta takip açılabilmesi, itiraz sonrasında davanın mutlaka kazanılacağı anlamına gelmez. Genel hazırlık ve takip yolları için İcra Takibi Başlatma rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Fatura Tek Başına Alacağı Kanıtlar mı?

Vergi Usul Kanunu m.229 faturayı, satılan mal veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı gösteren ticari belge olarak tanımlar. Bununla birlikte, satıcı tarafından tek taraflı düzenlenen bir fatura her durumda sözleşmenin kurulduğunu, malın teslim edildiğini ve hizmetin eksiksiz verildiğini tek başına kanıtlamaz.

Alacağın dayandığı ilişki inkâr ediliyorsa sözleşme, sipariş, yazışmalar ve önceki işlemler; teslim veya hizmet tartışılıyorsa irsaliye, teslim tutanağı, iş kabul kaydı ve diğer deliller önem kazanır. İspat yükü, ileri sürülen vakıaya ve uygulanacak karinelere göre belirlenir. HMK m.190 ve senetle ispat hükümleri bu değerlendirmede dikkate alınır.

İmzalı fatura ve teslim belgesi

Faturadaki imzanın kime ait olduğu ve hangi beyanı doğruladığı incelenir. Bir çalışanın belgeyi teslim aldığını gösteren imza ile yetkili kişinin belirli bir borcu kabul ettiği imza aynı sonucu doğurmayabilir. Şirket kaşesi, tek başına imzalayan kişinin temsil yetkisini veya bütün borcun kabul edildiğini kanıtlamaz.

Ticari defterler ve cari hesap ekstresi

Faturaların ticari defterlerde yer alması önemli bir delil olabilir. Ancak HMK m.222’deki usulüne uygun kayıt, kayıtların birbirini doğrulaması, karşı tarafın defterleri ve diğer deliller birlikte değerlendirilir. Alacaklının kendi hazırladığı hesap ekstresi kendiliğinden kesin delil olmaz. Usulüne uygun karşı taraf defterlerinde ilgili işlem hakkında hiç kayıt bulunmamasının da kanunda ayrı bir sonucu vardır.

Günlük dilde “cari hesap” denilen fatura ve ödeme dökümü, tek başına TTK anlamında yazılı cari hesap sözleşmesi kurulduğunu göstermez. Bakiye mutabakatının içeriği, imzası ve yetkisi ayrıca incelenmelidir.

Fatura ve Belge Türlerine Göre Değerlendirme

Faturaya ek olarak borç ikrarı, ödeme protokolü veya imzalı sözleşme bulunuyorsa bunların ayrı ispat gücü olabilir. Bu ayrım için Adi Senede / Sözleşmeye Dayanan İcra Takibi sayfamızdaki açıklamalar birlikte değerlendirilebilir.

Temel Kanuni Dayanaklar

Faturaya 8 Gün İçinde İtiraz Etmemek Ne Anlama Gelir?

TTK m.21/2 uyarınca faturanın içeriğine itiraz için esas alınan süre, faturanın alındığı tarihten itibaren 8 gündür. Faturanın düzenlenme tarihi ile alıcıya ulaştığı tarih farklı olabilir. Süreyi ileri süren taraf açısından faturanın gönderildiğinin yanında hangi tarihte alındığının gösterilmesi de önem taşır.

Süresinde itiraz edilmemesi, uygulanma koşulları varsa faturanın olağan içeriğinin kabulüne ilişkin karine doğurur. Ancak faturaya sessiz kalınması, hiç kurulmamış bir sözleşmeyi kendiliğinden kurmaz veya gerçekte yapılmamış teslim ve hizmeti her durumda ispatlamaz. Faturaya tek taraflı eklenen vade farkı veya diğer yeni sözleşme koşulları da ayrıca değerlendirilir.

İtirazın hangi faturaya ve hangi kalemlere yönelik olduğu, örneğin miktar, birim fiyat, hizmet kapsamı veya mükerrer kayıt sorunu, anlaşılır biçimde belirtilmelidir. Noter veya KEP gibi ulaşma ve içerik kaydı sağlayan yöntemler ispat bakımından önemlidir; elektronik faturada ayrıca ilgili GİB usulleri dikkate alınır.

Faturanın içeriğine itiraz ile malın ayıplı olduğunu bildirme veya sözleşmeden doğan diğer hakları kullanma süreleri de aynı değildir. Özellikle ticari satış ve tüketici işlemlerindeki ayıp hükümleri ayrı incelenmelidir.

e-Fatura ve e-Arşiv Faturayla İcra Takibi

Mevzuatına uygun elektronik fatura, alacak takibinde dayanak olarak kullanılabilir. Bunun için yalnızca ekrandaki tutarın çıktısı yerine belgenin kimliğini ve işlemi gösteren kayıtların birlikte korunması gerekir: fatura numarası, ETTN/UUID bilgisi, elektronik asıl, alıcıya iletim tarihi ve ilgili işlem yanıtları.

Fatura kesilmiş olması, alıcının faturayı kabul etmesi, malı teslim alması ve borcu ödemesi farklı olaylardır. Sistemde faturanın görülmesi veya mali mühür bulunması, borçlunun bütün alacağı kabul ettiği anlamına gelmez. Mali mühür ile alıcının ayrıca verdiği borç ikrarı aynı hukuki işlem değildir.

GİB’in güncel kılavuzunda ticari fatura senaryosunda ret uygulama yanıtı ile harici itiraz yolları; temel ve diğer senaryolarda ise harici itiraz ve bildirim işlemleri açıklanır. GİB’e itiraz bildirimi, gerekli hukuki itirazın yerine geçtiği varsayılarak kullanılmamalıdır. Senaryo, süre, karşı tarafa yapılan bildirim ve portal kaydı ayrı kontrol edilir. e-Arşiv faturalarının iptal ve itiraz usulü de kendi kılavuzuna göre incelenir.

Elektronik fatura kayıtlarıyla banka ödemeleri, irsaliye ve hizmet kabul kayıtları eşleştirilmelidir. İtiraz veya dava hâlinde, yalnız görüntü yerine belgenin doğrulanabilir elektronik kaynağına ulaşılabilmesi önemlidir.

Takip Öncesinde Hangi Belgeler Hazırlanmalıdır?

• Fatura ve ekleri: Fatura numarası, düzenlenme ve alınma tarihi, mal veya hizmet açıklaması, toplam bedel ve elektronikse asıl kayıt.
• Sözleşme ve sipariş: İmzalı sözleşme, teklifin kabulü, sipariş formu, e-posta ve işlemle ilgili yazışmalar.
• Teslim veya hizmet kanıtı: İmzalı irsaliye, teslim tutanağı, taşıma veya kargo kaydı, iş kabul tutanağı, hizmet raporu ve ilgili kayıtlar.
• Ödeme ve mahsup kayıtları: Banka dekontları, tahsilat makbuzları, iadeler, indirimler ve hangi faturaya mahsup yapıldığını gösteren hesap.
• Taraf bilgileri: Alacaklı ve borçlunun doğru adı veya ticaret unvanı, bilinen kimlik/vergi numarası, adres ve temsil bilgileri.
• Bildirimler: İhtar, faturaya itiraz, ret veya iptal kayıtları, KEP teslim kayıtları ve varsa arabuluculuk son tutanağı.

Şirket borcunda faturadaki şirket ile ortak, müdür veya ticari marka birbirine karıştırılmamalıdır. Şirket borcu nedeniyle ortağın veya yöneticinin şahsen takip edilmesi, ayrıca bir sorumluluk veya geçerli kişisel taahhüt dayanağı gerektirir.

İİK m.58 uyarınca alacak belgeye dayanıyorsa aslı veya alacaklı ya da temsilcisi tarafından tasdik edilmiş örneği, borçlu sayısından bir fazla olacak şekilde takip talebiyle sunulur. Dayanak belge örneğinin ödeme emrine eklenmesine ilişkin m.61 kuralı da dikkate alınır. Elektronik belgelerin doğrulanabilir asılları ve kâğıt belgelerin asılları gerektiğinde inceleme için korunmalıdır.

Fatura Alacağında Yetkili İcra Dairesi

Yetki yalnızca faturayı düzenleyen işletmenin adresine bakılarak belirlenmez. İİK m.50 ve HMK hükümlerine göre borçlunun yerleşim yeri, sözleşmeden doğan borcun ifa yeri ve varsa geçerli yetki anlaşması birlikte değerlendirilir.

İfa yeri belirlenirken borcun niteliği, tarafların anlaşması ve TBK m.89 gibi hükümler önem taşır. “Para borcu var; her zaman alacaklının bulunduğu yerde takip yapılır” şeklinde otomatik bir kabul, özellikle temel ilişkinin veya ifa yerinin tartışıldığı dosyalarda sorun yaratabilir.

Faturanın altına tek taraflı yazılan “Eskişehir icra daireleri yetkilidir” kaydı, kendiliğinden geçerli bir yetki sözleşmesi oluşturmaz. HMK m.17–18’deki taraf, yazılılık, belirli hukuki ilişki ve belirlenmiş merci koşulları incelenir. Büronun Eskişehir’de bulunması, her fatura dosyasında Eskişehir’in yetkili olduğu anlamına gelmez. Ayrıntılar yetkili icra dairesi bölümümüzde yer alır.

Fatura Bedeli, Vade ve Faiz Nasıl Hesaplanır?

Önce muacceliyet, yani bedelin ödenmesinin istenebileceği tarih belirlenir. Faturanın düzenlenme tarihi, sözleşmedeki vade ve borçlunun temerrüde düştüğü tarih aynı olmayabilir. Karşı edimin yerine getirilmesi veya kabul şartı varsa bunlar da incelenir.

Takip hesabında her faturanın tutarı, vadesi ve kalan bakiyesi ayrı gösterilmelidir. Kısmi ödemeler, mal iadeleri, indirimler, mahsuplar ve varsa önceki takipler hesaba katılır. Vergi dâhil fatura toplamı esas alınmışsa aynı vergi tutarı yeniden eklenmemelidir. Birden fazla faturanın toplamını tek rakamla yazmak yerine denetlenebilir bir döküm hazırlanması, itirazın değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Takip öncesi ve takip sonrası faiz

TBK m.117’ye göre temerrüt için kural olarak ihtar gerekir; kanuni istisnalar ve tarafların kararlaştırdığı belirli vade ayrıca değerlendirilir. Takip açılabilmesi ile takip tarihinden önceki dönem için faiz istenebilmesi farklı konulardır. Faiz türü, oranı, başlangıcı ve talep edilen işlemiş faiz açıkça gösterilmelidir.

Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde TTK m.1530 kapsamındaki özel geç ödeme kuralları uygulanabilir. Alacaklının edimini yerine getirmesi ve diğer şartların bulunması hâlinde belirlenen ödeme süresinin sonunda ihtarsız temerrüt gündeme gelebilir. Ödeme günü belirlenmemişse kanundaki 30 günlük kurallar; fatura, teslim veya kabul tarihlerinin sırasına göre değerlendirilir. Her faturada otomatik olarak “düzenleme tarihinden 30 gün sonra faiz” hesabı yapılmaz.

Bu özel rejimde uygulanabilecek yıllık faiz oranı ve asgari giderim tutarı için TCMB’nin TTK m.1530 duyurusu kontrol edilmelidir. Kapsam dışında ise sözleşme ve 3095 sayılı Kanun gibi ilgili hükümler uygulanır. Faturaya tek taraflı yazılan bir gecikme veya vade farkı kaydının, anlaşma bulunmadan her durumda talep edilebileceği kabul edilmez.

Yabancı para alacağında takip talebinde Türk lirası karşılığı ve hangi tarihli kurun esas alındığı İİK m.58’e uygun gösterilmeli; ödeme ve faiz talebi borcun para birimiyle uyumlu kurulmalıdır. Aynı bedel için hem faturaya hem de alınan çek veya senede dayanılarak mükerrer tahsil yapılamaz.

Faturaya Dayanan Takibin Harç ve Masrafları

Faturaya dayanan genel ilamsız takip için ayrı bir “fatura harcı” bulunmaz; seçilen takip yolunun ve yapılan işlemlerin harç ve giderleri uygulanır. Başlangıçta başvurma harcı, peşin harç ve tebligat gideri; sonraki aşamalarda haciz, muhafaza, bilirkişi veya satış gibi işlemlere bağlı giderler gündeme gelebilir.

Masraf, alacak tutarı, borçlu sayısı, tebligat yöntemi ve istenen işlemlere göre değişir. Harç tarifeleri, posta giderleri ve avukatlık ücret tarifesi dönemlere göre güncellendiğinden, dosyanın açılacağı tarihteki değerlerle hesap yapılmalıdır. İtiraz sonrası dava açılması, takip başlangıcından ayrı harç ve yargılama giderleri doğurabilir.

Alacaklının avukatıyla kararlaştırdığı ücret ile borçluya yükletilebilen kanuni vekâlet ücreti aynı kalem değildir. Giderlerin borçluya yükletilebilmesi ve fiilen tahsil edilmesi, dosyanın sonucu ve tahsil imkânına bağlıdır. Daha geniş açıklama için icra takibinde harç ve masraflar bölümünü inceleyebilirsiniz.

Faturaya Dayanan İcra Takibi Nasıl Başlatılır?

1. Temel ilişki ve bakiye belirlenir. Sözleşme, fatura, teslim veya hizmet ve ödeme kayıtları birlikte incelenir; talep edilebilir borç ayrıştırılır.
2. Takip yolu ve yetki seçilir. Mahkeme kararı veya başka özel dayanak yoksa genel haciz yoluyla ilamsız takip değerlendirilir. Takip talebi doğru borçluya ve yetkili daireye yöneltilir.
3. Takip talebi hazırlanır. Taraf bilgileri, fatura numaraları, borcun kaynağı, asıl alacak, faiz, bakiye ve dayanak belgeler açıkça gösterilir.
4. Harç ve giderler yatırılarak başvuru yapılır. İcra dairesi veya kişinin yetkili olduğu elektronik başvuru kanalı üzerinden işlem yürütülür. Ödeme emri ve belge eklerinin borçluya usulüne uygun tebliği takip edilir.
5. Tebligattan sonraki durum değerlendirilir. Borç ödenirse hesap ve kapanış; itiraz varsa uygun başvuru yolu; süresinde itiraz yoksa takibin kesinleşmesi ve haciz talepleri ele alınır.

İcra takibi başlatmadan önce her dosyada arabuluculuğa başvurmak zorunlu değildir. Ancak itiraz sonrası açılacak davanın ticari veya tüketici niteliğine göre dava şartı arabuluculuk ve istisnaları ayrıca kontrol edilir.

Her fatura aynı rejime girmez. 7155 sayılı Kanun kapsamındaki, avukatla takip edilen bazı abonelik alacaklarında Merkezi Takip Sistemi (MTS) uygulanabilir. Bütün ticari faturalar MTS kapsamında değildir. Rehinli alacak veya başka özel dayanak varsa öncelikli takip kuralları da ayrıca değerlendirilir.

Borçlu Faturaya Dayanan Takibe Nasıl İtiraz Eder?

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu, ödeme emrinin usulüne uygun tebliğinden itibaren kural olarak 7 gün içinde icra dairesine itiraz edebilir. Başvuru dilekçeyle veya sözlü yapılabilir; sözlü itirazın tutanağa geçirilmesi gerekir. Başka bir icra dairesi aracılığıyla gönderme yapılacaksa süre ve gider koşulları gözetilir.

• Borcun bulunmaması: Sipariş veya sözleşme yapılmaması, yanlış kişiye fatura kesilmesi, malın teslim edilmemesi veya hizmetin verilmemesi.
• Tutar ve hesap: Mükerrer fatura, yanlış fiyat veya miktar, iade ve indirimin hesaba katılmaması, yanlış faiz veya ödeme mahsupları.
• İtfa (borcun ödenmesi veya sona ermesi): Banka ödemesi, tahsilat, ibra veya borcu sona erdiren başka bir sebep.
• Vade ve diğer savunmalar: Bedelin henüz istenebilir olmaması; ayıp, eksik ifa veya takas gibi somut olayda ileri sürülebilecek hususlar.
• Yetki veya zamanaşımı: Takibin yetkisiz yerde açılması ya da alacağın uygulanacak zamanaşımı süresine ilişkin savunma.

Kısmi itirazda itiraz edilen bölüm ve miktar açıkça belirtilmelidir. Dayanak belgede borçluya ait olduğu ileri sürülen imza kabul edilmiyorsa imzaya itiraz ayrıca ve açıkça yapılmalıdır. Süresinde yapılan itiraz, itiraz edilen kısım yönünden takibi durdurur.

Faturayı muhasebeciye iade etmek, satıcıyla telefonda görüşmek veya GİB portalında işlem yapmak, icra dairesine yapılması gereken itirazın yerine geçmez. Tebligat, kısmi itiraz ve takip türleri arasındaki farklar için İcraya / Borca İtiraz sayfamızda ayrıntılı açıklamalar bulunmaktadır.

İtiraz Edilen Fatura Alacağı Nasıl Takip Edilir?

Alacaklı, itirazın kapsamına ve belgelerine göre uygun yolu seçmelidir. Fatura bulunması tek başına itirazın icra mahkemesinde kaldırılmasına yeterli değildir. Özellikle teslim ve hizmetin ispatı, ayıp savunması veya ticari defter incelemesi gerektiren uyuşmazlıklarda genel yargılama ihtiyacı doğabilir.

Görevli mahkeme ve arabuluculuk

Faturanın varlığı, davayı tek başına ticari dava yapmaz. Temel ilişki ve tarafların niteliğine göre asliye ticaret, asliye hukuk veya tüketici gibi farklı görev kuralları uygulanabilir. Tüketici uyuşmazlıklarında hakem heyeti parasal sınırı, itirazın iptali isteminin niteliği ve uygulanacak özel usul ayrıca değerlendirilir.

Dava şartı arabuluculuk kapsamına giren ticari alacak ve itirazın iptali davalarında, dava öncesindeki başvuru gereği kontrol edilir. Arabuluculuk sürecinin kanuni sürelere etkisi dosya tarihleriyle hesaplanır; başvuru yapıldığı için her sürenin sınırsız uzadığı düşünülmez. Ticari ilişkiler için Ticaret ve Şirketler Hukuku hizmet kapsamımız da incelenebilir.

İcra inkâr tazminatı

İİK m.67’deki tazminat, her fatura dosyasında otomatik olarak verilmez. Talep, itirazın haksızlığı ve alacağın likit olması, yani borçlu tarafından belirlenebilir nitelikte bulunması gibi koşullar değerlendirilir. Kanuni koşullar varsa hükmedilecek tazminatın alt sınırı yüzde 20’dir. İtirazın iptali için bir yıllık sürenin kaçırılması da alacağın her durumda tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez; genel alacak davası ve zamanaşımı ayrıca incelenir.

Zamanaşımı, Kesinleşme ve Tahsilat

Fatura alacağında zamanaşımı, faturanın kâğıt veya elektronik olmasına göre değil, alacağı doğuran hukuki ilişkiye göre belirlenir. Özel süre bulunmuyorsa TBK m.146’daki 10 yıllık genel süre; m.147 veya başka kanunlardaki özel süreler kapsamındaki alacaklarda ise ilgili süre uygulanır. Örneğin bazı eser sözleşmesi ve dönemsel edim alacaklarında beş yıllık kural gündeme gelebilir.

Başlangıç bakımından alacağın muaccel olduğu tarih; kesilme bakımından borcun ikrarı, koşullarına uygun ödeme, dava veya icra takibi gibi olaylar incelenir. Yeni bir fatura kesilmesi, tek başına eski alacağın zamanaşımını yeniden başlatmaz.

Takip kesinleştiğinde talep ve kanuni koşullar çerçevesinde malvarlığı araştırması, haciz ve satış aşamaları gündeme gelebilir. Kesinleşme, borçlunun tahsil edilebilir malvarlığı bulunduğu anlamına gelmez. İİK m.78’deki haciz isteme süresi ve dosya işlemleri ayrıca izlenmelidir. Geç itiraz, usulsüz tebligat veya menfi tespit gibi yollar da kendi koşullarıyla değerlendirilir.

Kısa örnekler

Mal teslimi: Varsayımsal bir dosyada 80.000 TL’lik fatura ve aynı ürünlere ait imzalı teslim tutanağı bulunuyorsa, sözleşme ve teslim birbirini destekler; önceki 20.000 TL ödeme bakiye hesabına işlenir. Takip yine bütün belgeler ve itiraz ihtimali değerlendirilerek açılır.

Hizmet uyuşmazlığı: Danışmanlık faturasında borçlu hizmet verilmediğini söylüyorsa, yalnız fatura yerine sözleşme, yapılan iş, teslim edilen raporlar ve yazışmalar önem kazanır. Faturaya süresinde itiraz edilmemiş olması bütün bu tartışmaları otomatik çözmez.

İtiraz ve tebligat: Alıcı faturaya KEP yoluyla itiraz etmiş, daha sonra ödeme emri almışsa, ödeme emrine ilişkin 7 günlük süreyi ayrıca takip etmelidir. Bu örnekler varsayımsaldır; tek başına bir dosyanın sonucunu göstermez.

Faturaya Dayanan İcra Takibi Hakkında Sık Sorulanlar

Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu: takip talebi, ödeme emri, itiraz ve itiraz sonrası başvurular.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: fatura içeriğine itiraz, ticari ilişki ve geç ödeme hükümleri.
• GİB — 213 sayılı Vergi Usul Kanunu: fatura ve belge düzeni.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: yetki, ispat ve ticari defterler.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: vade, temerrüt ve zamanaşımı.
• GİB — e-Fatura mevzuatı ve güncel kılavuzlar; e-Arşiv iptal, ihtar ve itiraz bildirim kılavuzu.
• TCMB — TTK m.1530 faiz oranı ve asgari giderim tutarı.

Takip türleri ve genel hazırlık için İcra Takibi Başlatma; borçlunun başvuru yolları için İcraya / Borca İtiraz; imzalı sözleşme veya borç ikrarının niteliği için Adi Senede / Sözleşmeye Dayanan İcra Takibi sayfalarını inceleyebilirsiniz. Diğer takip konuları İcra Hukuku hizmet sayfamızda yer alır.